Esta carta de Maxwell Perkins, traducida do inglés, publícase con carácter esexético e interpretativo, tal como se deixa constancia no artigo que remite a ela: “A simbiose literaria. F. Scott Fitzgerald, Maxwell Perkins e a edición de O Gran Gatsby”.

As críticas de Maxwell Perkins nesta carta son consideradas hoxe como algunhas das intervencións editoriais máis lúcidas da historia da literatura. Perkins non buscaba cambiar a esencia da historia senón darlles nitidez e verosemellanza aos elementos que Scott Fitzgerald deixara demasiado difusos.

Grazas a estas suxestións, Fitzgerald transformou un manuscrito que era “extraordinario” nunha obra mestra da economía narrativa. Gatsby pasou de ser un concepto a ser case un home de carne e óso con sombras moi ben definidas. Para entender a magnitude da influencia de Perkins, hai que ver como Fitzgerald “esculpiu” a novela tras recibir esa carta. O cambio fundamental foi pasar dunha narración lineal e informativa a unha narración fragmentada e suxestiva.

Velaquí as obxeccións fundamentais que Perkins expón na carta e o seu efecto sobre o orixinal de Fitzgerald:

A descrición de Jay Gatsby: do vago ao icónico
No borrador orixinal, Gatsby era un personaxe moito máis estático. As críticas de Perkins sobre a súa “vaguidade” fixeron que Fitzgerald engadise capas máis dramáticas ao personaxe. Antes: Gatsby era rico e enigmático mais faltáballe o “brillo” que o facía magnético. Despois: Fitzgerald introduciu a descrición do seu sorriso, definíndoo como un deses “raros sorrisos cunha calidade de tranquilidade eterna”. Tamén reforzou o uso de “Old Sport” (Vello amigo) non só como un dito,senón como unha armadura verbal que delata o seu esforzo por parecer da clase alta. O efecto: Gatsby pasou de ser un “tipo rico” a ser un actor que interpreta o papel de “tipo rico”, o que dá mais forza á súa traxedia.

A revelación do pasado: o método do “goteo”
Perkins criticou duramente o capítulo VI porque Fitzgerald simplemente “contaba” a vida de Gatsby como unha biografía estándar. Antes: a persoa lectora recibía toda a información sobre Dan Cody e as orixes de Gatsby de golpe, o que detía o ritmo da trama amorosa en Long Island. Despois: Fitzgerald moveu o bloque biográfico e espallou os detalles. Agora, a verdade sobre James Gatz revélase en pequenos fragmentos que contrastan coas mentiras que el mesmo conta. O efecto: mantense a tensión. Quen le, igual ca o narrador Nick Carraway, vai resolvendo o crebacabezas pouco a pouco, o que crea unha sensación de complicidade.

A “nebulosa” dos negocios turbios
Perkins sabía que en 1924 o público estaba fascinado polo crime organizado. Se non se explicaba o diñeiro, o libro parecería un conto de fadas. Antes: había mencións vagas a Wolfsheim, pouco máis. Despois: Fitzgerald engadiu escenas curtas mais cargadas de significado: as chamadas de Chicago e Filadelfia que interrompen as festas; o pormenor dos botóns de puño feitos de molares humanos de Wolfsheim; a mención de que Wolfsheim “asegurou” as Series Mundiais de 1919. O efecto: sen dicir explicitamente “Gatsby é un contrabandista”, Fitzgerald deixa que a persoa lectora o deduza. Iso mantén a elegancia do libro sen sacrificar a realidade social.

A morte de Gatsby e o simbolismo final
Aínda que Perkins eloxiou a imaxe do Dr. T. J. Eckleberg, a súa insistencia en que a novela necesitaba un sentido de “eternidade” levou a Fitzgerald a puír as últimas páxinas. O cambio: o autor traballou moito máis no monólogo final sobre a “luz verde” e o barco que loita contra a corrente. O efecto: esta conclusión elevou o libro de ser unha crónica dos “tolos anos 20” a ser unha meditación universal sobre o soño americano e a imposibilidade de recuperar o pasado.

♦

A Fitzgerald
20 de novembro de 1924

Querido Scott:

Creo que tes todo o dereito do mundo a sentirte orgulloso deste libro. É un libro extraordinario, que suxire toda clase de pensamentos e estados de ánimo. Adoptaches exactamente o método axeitado para contalo, ese de empregar un narrador que é máis un espectador ca un actor: isto sitúa a quen le nun punto de observación nun nivel superior a aquel no que se atopan os personaxes, e a unha distancia que dá perspectiva. De ningunha outra forma podería a túa ironía ser tan imensamente eficaz, nin quen le ser capaz de sentir con tanta forza, por veces, a estrañeza da circunstancia humana nun universo vasto e indiferente. Nos ollos do Dr. Eckleberg distintas persoas lectoras vehan ver diferentes significados mais a súa presenza dálle un aquel soberbio ao conxunto: grandes ollos sen pestanexar, inexpresivos, mirando cara abaixo para o escenario humano. ¡É magnífico!

Podería seguir eloxiando o libro e especulando sobre os seus diversos elementos e significados mais as obxeccións críticas son máis importantes agora. Creo que tes razón ao sentir un lixeiro decaimiento nos capítulos seis e sete, e non sei como suxerir un remedio. Apenas dubido de que o has atopar e só che escribo para dicir que creo que si necesita algo que manteña aí o ritmo establecido, e o que logo continúa a ter. Só teño dúas críticas reais:

Unha é que, entre un conxunto de personaxes marabillosamente palpables e vitais —coñecería a Tom Buchanan se me cruzase con el pola rúa e evitaríao—, Gatsby resulta algo vago. Os ollos de quen le nunca conseguen enfocarse de todo nel, os seus contornos son tenues. Ora, todo o relacionado con Gatsby é máis ou menos un misterio, é dicir, máis ou menos vago, e iso pode ser en certa medida unha intención artística mais creo que é un erro. ¿Non o poderías describir fisicamente de forma semellante aos outros, e non poderías engadir unha ou dúas características como o uso desa frase “vello amigo” (old sport), … que non verbais senón quizais físicas? Creo que por algunha razón ou outra un lector —isto sucedeulle ao Sr. Scribner e a Louise— leva a idea de que Gatsby é un home moito maior do que é, aínda que fas que o narrador diga que é pouco máis vello ca el. Mais isto habíase evitar se na súa primeira aparición fose visto tan vividamente coma o son Daisy e Tom, por exemplo; … e non creo que o teu esquema se vise prexudicado se o fixeses así.

A outra obxección tamén é sobre Gatsby: a súa carreira debe permanecer sendo un enigma, abofé que si. Mais ao final deixas abondo claro que a súa riqueza chegou a través da súa conexión con Wolfsheim. Tamén suxires isto moito antes. Ora, case todos os lectores, numericamente, vanse sentir desconcertados por que teña toda esta riqueza e vanse sentir con dereito a unha explicación. Dar unha explicación distinta e definitiva sería, claro que si, totalmente absurdo. Non embargantes, ocorréuseme que poderías interpolar aquí e acolá algunhas frases, e posiblemente incidentes, pequenos toques de varios tipos, que suxiran que estaba dalgunha maneira activa misteriosamente comprometido. Fas que o chamen por teléfono mais, ¿non o poderiamos ver unha ou dúas veces consultando nas súas festas con xente de importancia dubidosa, do mundo político, do xogo, do deporte, ou o que sexa? Seica estou a dar paus de cego mais ese feito pode axudarche a ver o que quero dicir. A falta total dunha explicación durante unha parte tan grande da historia paréceme un defecto; …non tanto que falte unha explicación senón a suxestión dunha explicación. Oxalá estiveses aquí para poder falar disto contigo, porque daquela si que polo menos che podería facer entender o que quero dicir. O que fixo Gatsby nunca se debería contar claramente, mesmo se puidese ser o caso. Se foi unha ferramenta inocente nas mans de alguén, ou ata que punto o foi, non se debería explicar. Mais se se bosquexase simplemente algún tipo de actividade comercial súa, daríalle máis posibilidades a esa parte da historia.

Hai outra obxección: ao dar deliberadamente a biografía de Gatsby cando lla conta ao narrador, desvíaste do método da narración en certo grao, pois case todo está contado doutro xeito, e fermosamente contado, no fluxo regular da mesma, …na sucesión de acontecementos ou acompañándoos. Mais non podes obviar a biografía por completo. Pensei que poderías atopar formas de deixar que a verdade dalgunhas das súas afirmacións, como “Oxford” e a súa carreira militar, saíse pouco a pouco no decurso da narración real. Menciono esta cuestión de todos os xeitos para que a consideres neste intervalo antes de que che envíe as probas.

En xeral, a calidade excepcional do libro faime sentir vergoña de facer sequera estas críticas. A cantidade de significado que logras meter nunha frase, as dimensións e a intensidade da impresión que fas que transmita un parágrafo, son extraordinarias. O orixinal está cheo de frases que fan que unha escena arda de vida. Se un gozase dunha viaxe rápida en ferrocarril, compararía o número e a vivacidade das imaxes que as túas palabras vizosas suxiren coa autenticidade das escenas que se revelan desa maneira. Ao lelo, parece un libro moito máis curto do que é, mais leva a mente a través dunha serie de experiencias que un había pensar que requirirían un libro do triplo da súa extensión.

A presentación de Tom, a súa posición, Daisy e Jordan, e o desenvolvemento dos seus personaxes non ten igual ata onde eu sei. A descrición do val de cinzas adxacente ao fermoso campo, a conversa e a acción no apartamento de Myrtle, o marabilloso catálogo dos que ían á casa de Gatsby… esas son o tipo de cousas que fan famoso a un home. E a todas estas cousas, a todo o patético episodio, décheslle un lugar no tempo e no espazo pois coa axuda de T. J. Eckleberg e cunha ollada ocasional ao ceo, ou ao mar, ou á cidade, comunicaches unha especie de sentido da eternidade. Unha vez dixechesme que non eras un escritor natural —¡meu Deus! Evidentemente dominas o oficio, abofé que si; mais necesitaches moito máis que oficio para isto.

Coma sempre,

P.S. ¿Por que pides unhas regalías máis baixas para este ca as que tiveches no último libro, no que pasaban do 15% ao 17,5% despois dos 20.000 exemplares e ao 20% despois dos 40.000? ¿Fixéchelo para darnos unha marxe meirande para publicidade? Imos facer publicidade con moitas ganas de todos os xeitos e, se te mantés nas vellas condicións, recuperarás antes o anticipo. Naturalmente, gustaríanos máis as que ti suxires mais non hai razón para que recibas menos por este do que recibiches polo outro.