A propósito de “A nena de xeo”, de Anxos Sumai e Minia Regos

Anxos Sumai é unha das voces máis singulares da narrativa galega contemporánea. Ao longo dos anos escribiu unha obra marcada pola fondura narrativa, pola atención á memoria e pola exploración dos espazos íntimos. En títulos como A lúa da colleita e Así nacen as baleas amosou unha escritura que sabe deter o tempo e escoitar o latexo do invisible. A súa prosa é sutil, sensorial, feita de silencios e de ecos.

Mais hoxe cómpre salientar tamén outro xesto: o da súa xenerosidade ao ceder o seu arquivo persoal á Fundación Euseino?. Grazas ao labor de dixitalización e catalogación feito polas persoas voluntarias e en prácticas (ás que agradecemos o seu labor) dos documentos que confiou ao Arquivo Euseino? e que forman o Fondo Anxos Sumai, apareceron obras que permanecían gardadas, latentes, coma se esperasen o momento axeitado para saír á luz. Entre elas estaba esta historia que hoxe presentamos. Poderiamos dicir que A nena de xeo emerxeu do arquivo coma unha peza conservada nun glaciar: intacta, poderosa, lista para ser lida.

Esta publicación ten tamén un significado especial dentro do catálogo de Euseino?, pois A nena de xeo é o cuarto álbum ilustrado publicado na colección Onocrótalo. Antes dela chegaron Lica (no 2017 e reimpreso no 2018), Mondas (no 2019 que vai pola terceira reimpresión) e Aventuras espaciais de T e Roni (no 2021). Agora, con este cuarto álbum, consolídase unha liña editorial que defende o álbum ilustrado como espazo de creación literaria e artística. Cada un destes títulos foi abrindo camiño; A nena de xeo continúa e afonda nesa dirección.

Diálogo colaborativo entre literatura e arte

E se esta obra nos chega convertida nun álbum ilustrado é tamén grazas ao diálogo creativo coa ilustradora Minia Regos. Cunha traxectoria xa recoñecida no ámbito da ilustración, Minia Regos publicou diversos traballos nos que a delicadeza da liña e o coidado da cor abren universos cheos de matices. As súas imaxes non acompañan simplemente o texto: interprétano, amplíano, respiran ao seu carón.

En A nena de xeo, Minia Regos consegue dar vida á nena do glaciar a través de imaxes que parecen fráxiles e, ao mesmo tempo, profundamente expresivas. Hai nelas unha contención que dialoga coa palabra escrita, unha luz que se filtra entre o branco e o azul, unha atmosfera que fai visible o frío —non só o frío físico senón tamén o dos sentimentos. As ilustracións funcionan como unha segunda voz narrativa, unha voz silenciosa que amplía plasticamente a escritura de Anxos Sumai.

Porque estamos, non o esquezamos, diante dun álbum ilustrado de autoría. E os álbumes ilustrados constitúen hoxe un dos espazos máis fértiles da creación literaria e artística. Neles, palabra escrita e imaxe non manteñen unha relación subordinada senón dialóxica. A linguaxe do álbum ilustrado é unha linguaxe híbrida, onde cada páxina é unha unidade de sentido construída pola interacción de códigos.

Imaxinación e percepción

Neste punto, pode ser iluminador lembrar que para que se produza o proceso de imaxinación é necesaria a existencia dun equivalente da percepción, algo que substitúa o obxecto ausente e permita que a consciencia o imaxine. No álbum ilustrado, a imaxe é presenza que remite a unha ausencia, materia que convoca o invisible.

Entre escritura e ilustración establécese un espazo de tensión creadora onde a persoa lectora é convidada a completar, a interpretar, a imaxinar.

En A nena de xeo, esta tensión é especialmente vizosa. A palabra de Anxos Sumai suxire, insinúa, deixa ocos. A imaxe de Minia Regos ocupa algúns deses ocos mais abre outros novos. Así, quen le —nena ou adulto— convértese en colaboradora da experiencia estética. Non recibe unha historia pechada senón un territorio narrativo que debe percorrer.

Cómpre salientar o coidadoso traballo de Raquel da Riba na maquetación do libro, equilibrando a composición tipográfica e as imaxes e dándolle harmonía e ritmo.

Un xesto de confianza

Celebramos, pois, non só a publicación dun libro senón a continuidade dun proxecto editorial que medra con coherencia e ambición; a confluencia de varias formas de creación: a escritura que emerxe da memoria e do arquivo; a ilustración que transforma a palabra en visión; e a persoa lectora que, grazas a ese encontro, activa a súa propia capacidade de imaxinar.

Que este libro, nacido dun xesto de confianza e coidado, siga agora o seu camiño nas mans de quen o lea. Que cada páxina sexa un glaciar que se abre, un espello onde recoñecer as nosas propias fraxilidades e fortalezas. E que a nena de xeo, coa súa aparente quietude, nos lembre que ás veces é no frío onde agroma a máis intensa e cálida das vidas.