Máis apuntamentos sobre a beleza

[Continuación do artigo “Apuntamentos sobre a beleza” (8-VII-2019), desta volta centrado na repetición e na representación como medios de acceso á beleza.]

 

O ideal

[…] De aí que o fracaso se vencelle co progreso pois o primeiro, ao non cumprir a acción totalmente, ao non acabala, abre a posibilidade da repetición tal como Kierkegaarg a entendía, como a asunción do fracaso do actual e a súa conseguinte perda no tempo, ou fixación do virtual nunha representación.

Ese é o motivo polo que o ideal se afasta do actual. A representación enténdese como fixación, como repetición do intento de acceder ao senso, e esa repetición do fracaso para dotarse de senso anula a virtualidade propia da idea como esforzo, é dicir, como punto de partida, non como posición gañada. O carácter transcendental da representación anula o carácter da acción como ese esforzarse en algo, logo o ideal queda situado no punto inaccesible do eterno, xa que o acceso ao senso queda necesariamente asimilado ao acceso á salvación e ao seu carácter de consumación do actual, na súa subsunción no sen tempo.

Tránsito de Venus 1874-Henry Russell

 

Estadio relixioso

A repetición é a persistencia no ser, tendo en conta que a materia é a primeira que persiste ao ser aquilo polo que existe algo e non nada. A persistencia é o que Kierkegaard denominou “repetición”. Así, o estadio relixioso é aquel en que cada cousa persiste na súa irredutibilidade.

Niso consiste a divindade de todas as cousas. Iso é o que as religa, o que as volve relacionar coa materia, coa súa persistencia.

Nese senso, a representación é un tipo de repetición.

A idea do Bo

Tocante á idea do Bo (sen relación coa noción moral de Ben), ese esforzarse en aceder ao senso tamén é un esforzarse en fracasar pois é no carácter de ser obxectos do devandito esforzo onde podemos atopar o significado do que é Bo en-si.

Iso non nos sitúa diante de esperanza ningunha, soamente, como obxectos desa capacidade de esforzo que fai a materia do mundo ao crearnos, colócanos perante a ignorancia. A de non saber en que consiste precisamente ese mundo que nos forma. Situados fronte a el, seica o único que podemos facer é deixar que ese mundo nos encontre.

Nese fin que ti describes atinadamente como “saciar a fame” é onde entraría a idea de Repetición. Pódese saciar a fame unha vez e logo ter que volvela saciar outra. De feito sempre é así, logo ese fin non é tal fin nin leva a nada máis ca a repetición: a asunción do fracaso do actual e a súa conseguinte perda no tempo, ou fixación do virtual nunha representación. Como un senso e dirección [que] se pode recuperar despois de experimentar a súa ausencia.

[Dun correo de Carlos Lema a Mario Losada, 8 de abril, 2019]

Senso ausente

” […] sabio na maneira de rachar co amor perdido e, se cadra, sabio en facer desaparecer a promesa falsa doutro tipo de amor. Necesita un equilibrio estable. Poida que necesite facer as paces co feito de abandonar a súa namorada, ou se cadra precise manter acesa a chama dun amor vivo. Semella demasiado feliz e, ao cabo, sabe que ela o liberou ao casar con outro home. Mais pode ser unha arroutada, non o sabemos.

En calquera caso, necesita volver a unha vida viable, a unha ‘repetición’ que remate coa súa mágoa.

[…]

No mellor dos casos, a repetición sería a esperanza de recuperar o amor. Nun caso non tan ideal, a esperanza sería a de ‘superar’ o vencello para, desde ese punto de vista, quedar libre de culpa. En xeral, o que suscita a Repetición é a posibilidade de recuperar un senso e unha guía para a vida sen deixar de padecer por carecer deles.”

“Introduction” de Edward F. Mooney,
in Soren Kierkegaard, Repetition, páxs. VIII-IX

Amor lembrado

“O amor lembrado é o único amor feliz, segundo di un autor.* Está absolutamente atinado se un lembra o primeiro que fai desgrazada unha persoa. A repetición do amor é o único e verdadeiro amor feliz. Coma a lembranza, non está derramado pola esperanza, tampouco pola marabillosa ansiedade da descuberta, moito menos aínda pola tristeza do lembrado. No canto diso, gózase da certeza do momento.”

Soren Kierkegaard, Repetition and Philosophical Crumbs,
Oxford, Nova York: Oxford World Classics, 2009, páx. 3

* un autor: o autor é o mesmo Kierkegaard. Contrario á opinión de que un amor perdido é un amor ‘desgrazado’, Constantine [pseudónimo de Kierkegaard] alude ao punto de vista expresado no primeiro volume de Enten-Eller, nas ‘Diapsalmata’, como consecuencia de que nesa vida triste a única felicidade chega a través da memoria —no presente, nada permanece connosco tempo abondo para facernos felices.

[N. dos E. in Soren Kierkegaard, Repetition, páx. 3]

Presente e futuro

“Leibniz: o filósofo alemán do século XVIII afirmaba que o presente contén o futuro: logo o futuro é unha ‘volta’ ou unha ‘repetición’ (dalgún aspecto) do presente.”

[N. dos E. in Soren Kierkegaard, Repetition, páx. 3]

A beleza dos obxectos eternos

“Ademais, prescindindo da presenza real das mesmas cousas noutras ocasións, toda ocasión real está posta dentro dun reino de entes interconectados alternativos. Este reino ponse ao descuberto por todas as proposicións falsas que caiba formular de antemán para significar esa ocasión. É o reino das suxestións alternativas cuxo punto de apoio na ‘actualidade’ transcende toda ocasión real.” (Whitehead, A. N., Science and the Modern World, New York: The Free Press, 1967, p. 156)

Este parágrafo establece unha base metafísica para harmonizar os diferentes tipos de experiencia. Do mesmo xeito que coa xustificación da epistemoloxía, a orientación é realista: as posibilidades non realizadas dos obxectos eternos son reais, non construcións ficticias proxectadas por unha subxectividade na realidade obxectiva. A subxectividade, que é actividade sintética, “prehende” esas posibilidades en determinados tipos elevados de experiencia, coma a arte, a literatura ou a crítica. Hai unha idealidade máis alá da repetición de realizacións pasadas que é accesible aos eventos temporais porque é “dada” obxectivamente.

Mario Losada, “Os obxectos eternos”

Finalidade sublime

Kierkegaard abominaba da mediación e guindou pola borda a Regine Olsen. Despois, a Repetición foi imposible. Ou todo o contrario, aínda é posible se somos conscientes de que precisamos a representación, de que a presenza é moi limitada e de que a representación, como mediación, é a que permite a Repetición que buscamos.

A Infancia do teu poema é iso, unha representación que repite. Hai nel certo determinismo da orixe, a orixe é importante porque durante toda a vida o que facemos é elaborar unha mediación para relacionarnos con esa orixe, esa mediación é a representación e a súa finalidade sublime é modificar a orixe mediante a liberdade de representarnos dun xeito que nos distancia do orixinal, do común.

[Dun correo de Carlos Lema a Roberto Abuín, 3-II-2019]

Dor

Unha das consecuencias polas que a dor é tal reside en que incapacita para o pensamento.

Por iso as relixións se basean na dor. A xenreira que Kierkegaard lle tiña á cristiandade viña de aí, da afección desta última pola dor. Chégase ao derradeiro dos tres estadioso estético, o ético e o relixioso— como resultado da superación da dor. Precisamente iso é a repetición, volver a vivir calquera experiencia, tamén a amorosa, sen padecemento.

Abandonarse

“A Tonje prestáballe o seu curso, tiña unha chea de amigos que ás veces nos viñan ver mais normalmente encontrábase con eles fóra da casa. Eu acompañábaa, aínda que non habitualmente. Fora alí para escribir, era miña derradeira oportunidade, en dous anos ía facer os trinta, se iso era o que quería conseguir tiña que esforzarme. A diferenza dos outros sitios nos que vivira, case non tiña relación ningunha con Volda. Erguíame pola tarde, escribía toda a noite, deitábame pola mañá e arelaba a noite, cando podería volver escribir. De cando en vez, ía en bicicleta ao pequeno centro da vila mercar CDs ou libros mais incluso o pouco tempo que empregaba niso me parecía un sacrificio grande, algo que en realidade non facía por gusto propio. O que descubrín durante eses meses foi a forza da rutina e o poder da repetición. Cada día, facía exactamente o mesmo, así non tiña que desbaldir enerxía ningunha e podía entregarlla toda á escritura. Toda aquela enerxía saía da mesma fonte, tres páxinas nun día, en cen días convertíanse en trescentas e, nun ano, en máis de mil.”

Karl Ove Knausgaard,
Some Rain Must Fall. My Struggle: Book 5,
Londres, Vintage, 2016, páxs. 607-608

Orde

A orde é relativa aos obxectos eternos, polo que, de acordo co principio ontolóxico, as entidades actuais son as razóns últimas da orde. Hai unha ordenación primordial e eterna dos obxectos eternos na ‘natureza primordial de Deus’, que é por iso ‘fonte de toda orde’. Deus, que é inmanente ao mundo temporal, ‘axusta’ en cada caso a orde primordial á orde derivada do mundo actual de cada entidade actual. A orde que observamos no universo, desde a humilde repetición de forma nunha serie das entidades actuais sucesivas que compoñen un obxecto persistente (por exemplo, un electrón durante un lapso de tempo) ata as leis físicas ilustradas por tales series e as súas relacións sistemáticas coas demais series, coma a xeometría elemental do espazo-tempo, atopa a súa razón nas entidades actuais que compoñen en cosmos e ás que a orde se aplica.

Mario Losada,
“O concepto metafísico de orde na ‘filosofía do proceso’
de A. N. Whitehead”, tese de doutoramento,
Universidade de Santiago de Compostela, 2018, páxs. 28-29

O inaudito

A música está concibida para a repetición, é representación mesmo cando é inaudita.

 

Apuntamentos sobre a beleza

Continxencia e sublimidade

O punto de vista estético é esencial para artellar esta argumentación. Iso débese ás implicacións cognitivas das ideas de beleza e sublimidade. Non se trata dun esteticismo vacuo nin dun sublime transcendente senón do recoñecemento da continxencia como único absoluto, dado que o sublime corresponde á posición dese recoñecemento.

O sublime, como apuntamos no seu día no artigo Xustificación estética da vida, é o que lles fai lembrar aos seres humanos a posibilidade de seren destruídos e, polo tanto, o que lles fai tomar unha posición con respecto á continxencia. O triunfo da Idade Moderna, que se comenzou a anunciar co Idealismo, significa a conclusión dun labor que ten como obxectivo facer o sublime accesible ao ser humano común.

[Naturphilosophie: ¿é posible un idealismo obxectivo?]

Apolo

A historia da arte é a historia da descuberta da súa esencia verdadeira e, nese constructo, Apolo representa o cumio da arte grega, non soamente como expresión da beleza senón como expresión perfecta da liberdade. Winckelmann emprega o mito grego para elaborar un mito moderno. A liberdade na que se alicerza o pacto social da Idade Moderna sería o equivalente á perfección da beleza e do equilibrio apolíneos. Este vencello determina, polo tanto, a preferencia dos estudosos clásicos modernos por Apolo e a súa oposición a Dionisio.

[Un mito moderno: apolíneo e dionisíaco]

Illustración de Henry Russell. Tratado “Observations of the Transit of Venus” (1892)

Esforzarse en

O labor da filosofía é identificar o bo no mundo; ese “esforzarse en” acceder ao senso que a materia realiza a través da representación e de todas as demais relacións.

Creación

A beleza relaciónase coas mulleres polo vínculo destas coa continxencia e a materia a través da idea de creación e orixe do mundo (cadro de Courbet). A creación é mostra de continxencia en tanto que da materia corporal xorde algo antes inexistente. Reprodución e morte son as dúas facetas da continxencia.

Mulleres e materia

Ao contrario do que cre Nietzsche, as mulleres non velan nin desvelan nada (obsesión epistemolóxica). As mulleres producen materia, producen cousas; a súa relación coa materia é inmediata, non mediada —o anxo da anunciación non é mediador, anuncia a realidade desa inmediatez das mulleres e a materia.

As mulleres modernas —as fadas modernas— queren afastarse desa determinación da materia. Toda a modernidade é un afastarse da materia mediante a liberdade, mediante unha relación afiliativa, mediante unha mediación. A da representación que dá orixe á posibilidade da liberdade, de representarse libremente.

Na atracción da carne, hai unha necesidade de volver á materia primixenia, que é a da posibilidade de reprodución, de producirse permanentemente, posibilidade que abre a mesma continxencia da materia.

Mais agora esa posibilidade non é azarosa senón que depende da vontade propia, é electiva, é afiliativa, resulta dunha decisión libre.

Sublimación

É a produción do sublime pola alma (psykhé). Responde a unha necesidade da alma de se facer valer como representación mediante a convicción, o orgullo e a dignidade cando se atopa nunha posición que a sitúa perante a continxencia.

Irredutibilidade

A divindade é persistir en ser. Aquilo polo que cada cousa é irredutible a outra.

”Todo está cheo de deuses, en cada cousa hai o seu deus.”

A irredutibilidade de cada cousa é a ”divindade” de cada cousa. Divino é o irredutible.

“relevantemente divino é aquilo no que o ser (a irredutibilidade) se fai, por un ou outro motivo, relevante. O experto en dicir, o dicente do dicir relevante, é o que di cada cousa de maneira que salienta a súa irredutibilidade; os deuses son as figuras que pertencen a ese dicir.” [Felipe Martínez Marzoa, Muestras de Platón, páx. 18]

Esa irredutibilidade está vencellada á súa representación, á súa alma porque o feito diferencial é tamén o uniformizador. A representación reforza a irredutibilidade reducíndoa á diferenza.

A irredutibilidade é divina porque amosa a continxencia. O irredutible éo porque a súa irredutibilidade é continxente.

Por iso a alma deixa de ser divina na medida en que deixa de ser continxente. A beleza é a posición que unha cousa adopta en relación coa continxencia. Logo a beleza ten un aquel de divindade.

Nacencias

Amor = espertar da materia = nacencias ⇔ continxencia = aparición do sublime = beleza

 

 

“Alteracións correlativas”, por Abraham Rubín

Novo número de Anotacións sobre literatura e filosofía

No número 20 de Anotacións publicamos Alteracións correlativas. Sobre o suxeito moderno, a ficción científica e a alteridade radical, de Abraham Rubín. Neste ensaio, o autor de Corpo-circuítos realiza unha exploración do intento omnicomprensivo do coñecemento:

“O anhelo de transparencia significa, así, a eliminación de todo atranco ou barreira que dificulte o afán de coñecer aquilo que nos rodea e asemade o que verdadeiramente somos, é dicir, alcanzar (ou retornar a) a totalidade. Dese xeito, a relación co outro procura ser transparente, resolvendo os recantos escuros, as sorpresas, pois a alteridade nada é senón un obxecto para ser pensado (ou usado) polo suxeito que somos. Tal sería o proceso de asimilación do outro, a construción da totalidade, a fuxida do in­quietante, a súa aniquilación.”

Desde o punto de vista de Rubín, do que se trata neste ensaio “é precisamente da relación co outro”. Se se pensa a alteridade baixo a categoría de representación, ¿segue esta sendo tal? ¿Como determinar que é o estraño, o alleo, o que escapa á igualdade? “Ao nos achegar a algo estraño, ¿debemos tentar comprendelo, ou simplemente respectar a súa singularidade? ¿Somos quen de facelo? ¿Estamos en todo caso condenados a pensar o outro desde categorías omniabarcantes? ¿É unha ilusión toda tentativa de totalización, de fusión sen fisuras? ¿É posíbel un retorno á orixe?”. Son preguntas que se formulan neste número de Anotacións, preguntas todas elas propias da filosofía moderna e das que o autor tira unha serie de desen­volvementos teóricos que non sempre han posibilitar unha resolución senón tamén desvíos, difericións e inquedanzas.

Un deses desvíos para achegarse ao estraño é a ficción científica. Logo de facer unha descrición do correlacionismo kantiano, no que o suxeito impón mediante o coñecemento os seus propios límites ao mundo, ou aos mundos, Rubín subliña o carácter esclarecedor dese xénero literario:

“¿Que propón a ficción científica que a distingue do resto de literatura? Nun principio empregar a mentalidade moderna, representada no científico, para formular as súas pretensións e aquilo que pode pasar se estas son desmedidas, pois ¿padece a ciencia dos mesmos problemas que a filosofía moderna? Se cadra, nalgúns aspectos si. “

A ficción científica implica unha apertura ao inesperado, é dicir, “trata de non apreixar directamente os temas dos que se ocupa senón de facelo indirectamente, a partir de suxestións, mostras, deformidades e desenvolvementos non conceptuais.” ¿Como o consegue facer? Personificando o outro, a cousa, o obxecto “nunha figura incomprehensible, case irrepresentable, á cal un só pode acceder parcialmente como parte do desenvolvemento da trama narrativa”.

O artigo de Abraham Rubín que incluímos neste número de Anotacións sobre literatura e filosofía continúa facendo unha exposición do que Quentin Meillassoux denominou “ficción dos mundos fóra da ciencia”, unha cuestión á que os lectores de euseino.org se poden achegar, desde outro punto de vista, no artigo “Obxectos literarios e ficción dos mundos fóra da ciencia”. Para rematar expoñendo unha interpretación do realismo especulativo coa que se achega á teoría deleuziana das ensamblaxes.

Publicación sen periodicidade fixa, en formato PDF, a Anotacións sobre literatura e filosofía pódese acceder de balde.

Para descargar gratuitamente o artigo de Abraham Rubín en formato PDF, calque sobre a ligazón seguinte:

Alteracións correlativas

 

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

Encontro con Din Matamoro e María Infantes no MARCO

O próximo mércores, día 22 de maio, ás 19,30 horas vaise celebrar no Museo de Arte Contemporánea de Vigo (MARCO) un encontro con Din Matamoro e María Infantes arredor do seu libro Mondas. Ademais dos autores, contará coa participación da escritora Beatriz Fraga, editora da serie Onocrótalo.

Realizado a partir dos debuxos naturais do pintor Din Matamoro, compostos con restos de alimentos —tona de froita, cascas de legumes, peles de cebola—, para este álbum ilustrado María Infantes escribiu un conto rimado no que a asociación de ideas e a sonoridade das verbas fai xurdir situacións inesperadas.

 

Acceder aos textos das intervencións.

 

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave

SaveSave