“Decálogo da novela”, por Antón Riveiro Coello

Gravura de Thomas Wright modificada.

A representación como intensificación, como concentración depurada do vivido. Nese horizonte de espera, sitúase quen le novelas. Antón Riveiro Coello escribe o seu “Decálogo da novela” perseguindo ese ideal da arte moderna: a beleza é para todos, está na man de todos. A novela é a máquina que fai posible realizar esa persecución. ¿Cales son as pezas desa maquinaria ficcional, desa arte prolongada da narración? A ficción verdadeira, non a ficción ficticia; a singularidade; a copertenza que permite unha especie de adiviñación; a autorregulación estrañamente compartida; a complexidade aparentemente simplificada dun sistema; certo libre albedrío na interpretación e, ao cabo, esa característica esencial do novelesco tan presente no autor de O paraíso dos inocentes, a súa continuidade mesmo fóra da ficción, iso que lle dá á novela a súa extraordinaria capacidade de igualación: a función democrática da lectura.


Sección coordinada e editada por Iván García Campos

Unha realidade intuída

1) Verdade. A novela está instaurada no artificio, na ficción, nunha mentira mesmo asumida, pero é un artefacto de produción de verdade. Todo o seu pulo procura unha outra verdade, unha ilusión de verdade que vai cara á unha realidade ideal pensada polo suxeito logo de apañar anacos de vida que se transforman en algo máis vivo e interesante. A verdadeira verdade só se toca na representación.

2) Orixinalidade. A novela debe singularizarse, soltar lastre de contaxios, non ser sempre portavoz inconsciente de toda unha tradición colectiva. Liberarse, máis que do precedente, da ruína da ideoloxía e das circunstancias en que naceu. Resistir o paso do tempo, aspirar a ser apreciada en épocas e lugares afastados do lugar orixinario. Destruír o propio xénero. Rachar a relación do autor co mundo. Camiñar polas marxes, afastarse de criterios temáticos de actualidade.

3) Intuición. A novela é un movemento da imaxinación, unha reciclaxe inconsciente, unha absorción do mundo presentido; camiñar ás cegas por eses lugares de luz e escuridade cara a un lugar de chegada que non é, senón que pode ser, un realismo intuitivo.

4) Ollada. Toda realidade é para o autor unha realidade literaria en potencia porque a literatura xorde da súa capacidade de observación. Por iso, o corazón da novela sempre é a ollada individual, diferente, intransferible, insubstituíble; a forma dese mundo propio do que agroma a voz coa súa única verdade.

5) Estética. O discurso subxectivo constrúe o mundo da realidade coa ferramenta da linguaxe. O propio texto é ese instrumento para expresala con palabras, mesmo con disfraces, mais sempre narrando a vida coa maior elegancia posible, coa máis grande ambición e dignidade artísticas, enfocadas no único obxectivo da eficacia narrativa. Expresar as ideas cun estilo tan orixinal como as ideas mesmas, porque no estilo está a estética do pensamento.

6) Regras. Na novela, como na arte, non hai seguridade. Sempre estás no punto de partida e as regras, que están para rompelas, márcaas o autor. Co paso do tempo, un decátase de que quen mellor as usa é quen antes as esquece. Velaí a liberdade dunha escrita, non como perfección senón como revelación e misterio.

7) Construción. A novela tamén é un exercicio arquitectónico que precisa de columnas e trabes para ordenar a realidade (unha orde do caos ou, á inversa, un caos da orde). Unha complexidade, un sistema que só é a suma de solucións para unha morea de atrancos sucesivos, loitando sempre con esa economía que se impón para poder acadar un final e acadar unha coherencia interna. Técnicas sempre ao servizo de quen le, intanxibles, que fagan do edificio un lugar flexible onde poidan fluír as historias con liberdade, sen límites.

8) Profundidade. A ficción ten que levar dentro un pensamento, unha experiencia fonda, unha reflexión sobre o que nos constitúe como seres humanos, un significado profundo dos acontecementos.

9) Complicidade. Malia que a novela é un acto de dominación e pretende guiar o lector, ten que dar a sensación de que deixa aire e o novelista desaparece para compartir o poder da narración con quen le, que inicia o seu acto de escribir no mesmo momento da lectura.

10) Abertura. Unha novela non debería ser un universo pechado e finito. O lector non pode quedar preso nun territorio acoutado. Precisa de liberdade para saír das marxes e multiplicar o lugar da novela, facendo un sitio para si.

Decálogo da novela

A fascinante complexidade da filosofía

Publícase “A orde dos obxectos”, de Mario Losada

Acaba de saír do prelo na colección Casabranca o novo libro de Mario Losada. A orde dos obxectos é un libro fóra do común, un libro escrito con conceptos. Partindo das ideas, leva a unha concreción absoluta, polo que require un xeito de ler diferente. Coma se se puidese ler unha mesa, ou ler o tempo.

Neste libro, a orde enténdese dun xeito dinámico, recuperándose así o senso primario do devir e da tempora­lidade. Seguindo a filosofía de A. N. Whitehead, Mario Losada estuda e analiza a emerxencia dos modos de ordenar o mundo. Os obxectos e as súas relacións pódense estabilizar, estender e decaer. A realidade concíbese como un proceso rítmico.

No tempo, o pasado acumulado é unha multiplicidade das entidades xa realizadas que se sintetiza nun proceso polo que devén unha unidade de experiencia. ¿Como se articula o devir? Na apropiación subxectiva de todo o pasado como obxecto.

O universo da obra excepcional de A. N. Whitehead desprégase nas mans dos lectores exposto de xeito sintético por un filósofo galego que o contrasta coa obra doutro dos pensadores fundamentais do noso tempo: Quentin Meillassoux. Un libro ao que cómpre achegarse coma quen contempla por primeira vez a realidade.

Inclúe un breve “Vocabulario de Whitehead” no que se explican os conceptos e termos máis importantes dunha obra filosófica senlleira.

O seu efecto no lector: cando se apreixa o significado, o contido parece adoptar unha presenza independente na páxina impresa, algo case palpable.

“Dialogues of Alfred North Whitehead recorded by Lucien Price”

Consiga o seu exemplar:

Compra con tarxeta

Subscritores e estranxeiro
(gastos de envío gratuítos para quen estea subscrito ou se subscriba á Carta de Información)

Nas librerías

O realismo da Paixón

“O Deus aldraxado, tal é a tese inicial, ha ser o Deus que fracasou. Co mundo, non é quen de cumprir a intención digna de Deus… non se esnaquiza contra o mundo desque o crea senón que soamente se esnaquiza nel: ese é o tema da Paixón. Sexa quen sexa ese personaxe sufrinte e morrente, o ‘Fillo do home’ e o ‘servidor de Deus’… ninguén sabe exactamente o que significa cada un deses atributos: nel, Deus é abandonado por si mesmo. E podemos engadir tamén o porqué.

No horizonte das indicacións bíblicas: porque permitira que a morte se introducise no mundo e, segundo Paulo, como consecuencia do pecado. De maneira máis adaptada ao texto orixinal: porque o Creador esixía da súa ‘imaxe e semellanza’ que renunciase a ser como era el mesmo. Desde aquela, tentación e limitación van á forza unha a carón da outra para se converter na contradición dunha única e mesma existencia. Non había necesidade de tentador, de serpe baixo a árbore dos froitos do coñecemento… o iniciador desta criatura predispuxéraa á autopresunción. Lutero tiña razón cando, na décimo sétima das súas teses, a titulada “Contra a teoloxía escolástica” (1517), afirma: en virtude da súa natureza, o home non pode querer que Deus sexa Deus (Non potest homo naturaliter velle deum esse deum); polo contrario, el deséxase a si mesmo como Deus e como Deus do Non-Deus (Immo vellet se esse deum et deum non esse deum). Non se trata de ateísmo senón do desexo de ocupar a posición do Deus único, para a cal a sinxela reivindicación do ¡Eu tamén! non había abondar. A rivalidade só pode ser absoluta.

No comezo da Biblia, o Deus do Xardín do Edén non é aldraxado nin o tempo de duración dun eón do mundo. Sérvese do medio máis sinxelo, aquel que xa utilizara ‘ao grande’ cando a creación do mundo: a finitude. Ao expulsar o ser humano do Xardín do Edén, quítalle o máis importante medio de subsistencia da súa rivalidade. Na ilusión de ser ‘á imaxe de Deus, segundo a súa semellanza’, prometido polo Eritis sicut dii!, saído da boca da serpe coma se da mesma teimosía se tratase, o ser humano perde o alimento da árbore da vida, queda entregado ao seu carácter mortal. A morte non é algo inventado, unicamente queda ceiba da acción do seu antídoto.

O ser humano non vai renunciar á disposición que está nel mesmo: querer ser coma Deus. Mais só vai poder perseguir esa finalidade ao prezo das monstruosidades da súa historia. A combinación da semellanza á imaxe de Deus e de prazo mortal nun mundo de medios limitados de autoconservación e de gozo de si implica o fracaso da Creación.”

Hans BlumenbergLa Passion selon saint Matthieu, páxs. 19-20, París: L’Arche, 1996.