O lamento na edición literaria

Nos últimos meses, finaron tres grandes editores que deixaron boa pegada nas publicacións literarias da segunda metade do século XX: Maurice Olender, Philippe Sollers e Robert Gottlieb.

Xa vedraños, os derradeiros tempos da súa vida tráennos á memoria unha entrada do “Abecedario” de Gilles Deleuze na que fala da elexía e da vellez. Trátase da entrada “Joie” (Alegría), a partir do minuto 12,33 (https://youtu.be/xyXMmx2Ofgs).

Non moito antes faleceu Roberto Calasso, editor que nos fixo lembrar mestres auténticos coma Jérôme Lindon e Maxwell Perkins.

Porque o que se pensa ao editar literatura ten que ver con ese mesmo lamento que Deleuze describe de forma maxistral: “En certo xeito, é a alegría en estado puro mais un ten a prudencia de ocultalo […]. Así que cómpre ocultalo mais o lamento non só é alegría, esa especie de lamento é asemade unha inquedanza tola, realizar unha potencia se cadra, mais, ¿a que prezo?”. Un lamento, a ledicia que agocha realizar algo con consecuencias.

Editar é facer algo público, que deixe de ser propio de alguén para ser de toda a xente, de todo o mundo. Iso conleva un lamento duplo, o dunha potencia que deixa de selo para se converter en obra feita, acabada, inmutable, e o da súa consecuencia: quen edita é a primeira persoa que, ao ler, lle quita o inédito a quen o escribiu. A literatura non ten dono. Esa é a alegría que abrolla do lamento.

L’Abécédaire de Gilles Deleuze é un documental que se rodou en 1988 e 1989, consiste nunha serie de entrevistas entre o filósofo e a súa alumna, a xornalista Claire Parnet. Transcribimos directamente da película, traducimos e extractamos respectando o contexto.

Introdución e tradución de Carlos Lema.

De esda. a dta., Philippe Sollers, a cuberta das memorias de Robert Gottlieb e Maurice Olender.

“A elexía”, por Gilles Deleuze

A elexía, ¿que é? Eu creo que é a expresión de quen, temporalmente ou non, xa non ten estatuto social, por iso é interesante.

Un vello quéixase, … mais non é unha tristeza, é algo diferente, é a reivindicación. Hai algo no lamento que resulta sorprendente. Hai unha adoración no lamento. O lamento é coma unha oración. O lamento é sublime. […] Son os excluídos sociais os que están en posición de queixa. […] O lamento ascende… é unha arte.

E logo hai un aspecto un pouco pérfido que quere dicir “Non vos compadecer de min, non me toquedes”. É coma a xente moi educada, “non me toquedes”, “non vos compadezades de min que xa me hei encargar eu diso”.

Mais, ao encargarse un mesmo, o lamento transfórmase. Outra volta trátase de que o que me ocorre é grande de máis para min, iso é o lamento. Así que non me custa dicir todas as mañás: “O que me pasa é grande de máis para min”, porque iso é alegría. En certo xeito, é a alegría en estado puro mais un ten a prudencia de ocultalo porque hai xente á que non lle gusta nada que os demais estean ledos. Así que cómpre ocultalo mais o lamento non só é alegría, esa especie de lamento é asemade unha inquedanza tola, realizar unha potencia se cadra, mais, ¿a que prezo? ¿Non vou deixar a pel niso? No momento en que un efectúa unha potencia —falo tamén de cousas aparentemente tan sinxelas coma un pintor que se enfronta á cor—, ¿seica non vou deixar a pel no intento?

Mais, literalmente, despois de todo, non creo que sexa facer literatura dicir que a maneira en que Van Gogh se internou na cor está máis vencellada á súa loucura ca as historias de psicanálise. De todos os xeitos, son as relacións coa cor as que tamén interveñen. Ao cabo, algo pode acabar por romperme. “É grande de máis para min”. Velaí o lamento: “é grande de máis para min”. Desgrazado ou feliz, por regra xeral desgrazado, mais, en fin, só é un detalle.