“Decálogo da crítica literaria”, por Manuel Forcadela

Conxunto de Mandelbrot, por Wolfgang Beyer.
Conxunto de Mandelbrot, por Wolfgang Beyer.

Continuamos co Decálogo da Crítica Literaria, desta volta escrito por Manuel Forcadela. Despois dos decálogos publicados por Inma Otero Varela e Xosé Manuel Eyré, agora é o autor de quen executa un percorrido que parte dunha tabula rasa e un punzón para perseguir e proseguir o trazo, a raiadura, a marca que o estilo deixa na linguaxe e, seica, na Historia. O crítico enuncia á sombra dun espectro, obsesionado por esa presenza que parece ausencia mais non o é. Transmútase nese eremita que desde a distancia contempla os desfiles, as raias, os trazos, as liñas das palabras: liña e punto, gramática e posición, sintaxe. O crítico debuxa un horizonte de expectativas. É un paisaxista da interpretación.


Sección coordinada e editada por Iván García Campos

Un percorrido circular

1) Revolta. Toda enunciación é unha ficción. Falar e escribir son formas do devir e, tamén, consecuencias da Historia. A letra é unha mancha e o stylo, un punzón. O único texto inmaculado, a páxina en branco, o silencio. Escritor e pintor executan o mesmo acto: manchan, enchen de borralla, lixan e tisnan. O escritor é un pintor castrado pola gramática e a ortografía. Mais o escritor é, antes, un músico fracasado. Canso dos significantes sen referente da melodía, namorado dos sentidos que ligan o simbólico ao imaxinario, botouse a compoñer outra música. Escribe porque escoita. E o que escoita é un rumor da conciencia. O carácter vocativo da conciencia e o carácter durativo da conciencia. Quen escribe activa o devir e interpela a Historia. Cando a letra ten lugar, algo acontece e unha parte do que acontece é unha revolta de letras e de manchas.

2) Castración. O crítico, que é un enunciador e, por tanto, un ficcionista, compón unha música distinta á do escritor porque limita os seus referentes. Se o escritor é un pintor castrado pola gramática e a ortografía, o crítico é un escritor castrado tamén pola historia e a teoría. Por iso o crítico teoriza. Ao mirar para atrás o crítico ve a sombra dun eunuco. Velaí o seu oráculo: a sombra inabarcable da castración presente no simbólico. Mais maticemos, o crítico é un eunuco ficcionista. Como o libro, sagrado e profano, divino e diabólico. O crítico dialoga no teatro da historia.

3) Subxectividade. Ao mirar cara atrás, ao mirar para a Historia, o crítico o que ve é a sombra do Suxeito. A longa sombra do suxeito suxeitado pola enunciación na Historia. O relato da subxectividade. Por iso o autor non é máis que un fantasma transparente. Unha néboa que se esvae, un combinado físico e químico que marcou unha posición no azar da combinación das palabras. Aínda que para iso precisase formarse e construírse como significante. E adoptar o rol de autor no relato delirante da Historia da Literatura.

4) No deserto. Mais o seu non foi máis que unha areíña de pó na construción do Suxeito, no relato da subxectividade. Unha formiguiña que xace por debaixo das palabras. A que está deitada e quieta mentres pasa por enriba a enxurrada inesgotable de elefantes das palabras. O crítico, un eremita distanciado a contemplar os desfiles dos himenópteros e dos paquidermos. Suxeitos e linguaxes.

5) Misión. Delimitar na actualidade a voz e a mirada do autor non é, necesariamente, unha tarefa do crítico. O acto do actual e da actualidade é tarefa do xornalista, daquel que sinala os límites do obxecto da súa mirada en termos cronolóxicos, de xornadas, de períodos diurnos, de días. O crítico, aínda que sexa historiador, mira menos para Cronos e moito máis para Aión e Kairós. Máis para a dynamis que para a energeia; máis para a potencia que para o acto. A xestión dos egos, significantes do suxeito suxeitados pola enunciación, non é tarefa do crítico senón de psicólogos e mediáticos. O crítico non está na actualidade. A voz nunca está rouca. Nin a mirada, miope.

6) Auga do cano. O autor é como o dono dunha fonte. Pode posuír o cano mais a auga non é súa. Nin antes nin despois. O crítico, que é un enunciador e, por tanto, un ficcionista, mira para a auga. Esquece o cano e o dono do cano. Moita sede por saciar.

7) O mundo como elipse. Cada segundo os relatos deben ser renovados. A primacía do misterio. As luces que achegamos non abondan para iluminar a sombra. E as letras, como manchas, a formaren parte da tebra. A luz reside no sentido, na faísca que se prende, no momento de iluminación e de inspiración. O resto é elipse, o que nunca daremos contado. O que é preciso iluminar. Porque cada falar é un obxecto máis do que falar.

8) Horizontes. O crítico, que é un enunciador e, por tanto, un ficcionista, debuxa un horizonte de expectativas. Déixase levar ou non pola palabra. Escoita as harmonías e os acordes. Percibe o ton. Fai súa, como lector, a subxectividade que emana, que tende a impregnalo ou non. E constata a diferenza co horizonte de expectativas do autor, ese fantasma transparente, establecendo unha distancia estética.

9) Paisaxista. O crítico é un pintor de horizontes feitos de palabras. Se o escritor é un pintor castrado pola gramática e a ortografía, o crítico é agora xeómetra, agrimensor, calcula distancias e horizontes. Mais hai unha diferenza: esas distancias, eses horizontes, non son nunca mensurables, porque están ocupados pola desmesura do sentido. Porque o sentido, perverso polimorfo, non para quieto nin fala calado e non ten ponderación nin mesura.

10) A interpretación. A interpretación, non esquezamos, que é a irrupción no discurso do inconsciente do analista, non do analizado. É o minuto de gloria do crítico, o momento en que se fusiona co autor. O texto do autor fecundado polo Outro rexenera no discurso crítico. O seu herdo e o seu ascendente. O final dun percorrido circular no que o crítico se institúe como autor e o autor vira crítico.

Próximas actividades

Programación de Euseino? Social

No mes de outubro, iniciamos as actividades en Euseino? Social, na rúa de México 37 de Vigo, cunha programación que combina encontros con escritoras, coloquios, presentacións e escritura creativa. Nesta ligazón Localice a sede da Fundación Euseino?


  • Próximas actividades

    28 de outubro, 19,30 horas.

    Coloquio arredor do libro Transhumanismo, de Brais Arribas. Con Rebeca Baceiredo, Inma Otero Varela e o autor, quen ha asinar exemplares da súa obra á venda durante o acto.

    Entrada libre.

    Por motivos de aforo, pregamos faga con antelación a reserva de praza.


    18 de novembro, 19,30 horas.

    Presentación do libro O obxecto muller e o xiro ontolóxico, de Inma Otero.

    23 de novembro, 19,30 horas.

    As duelistas: escrituras enfrontadas. Anxos Sumai en diálogo con Rosa Aneiros.

    25 de novembro, 19,30 horas.

    Encontro arredor do cómic Aventuras de T e Ronni, de Maks. Con Federico Fernández, debuxante; Beatriz Fraga, directora da colección Onocrótalo, e o autor.

Un lugar para as persoas que escriben e len

Inicio de actividades en Euseino? Social

No mes de outubro, iniciamos as actividades en Euseino? Social, na rúa de México 37 de Vigo, cunha programación que combina encontros con escritoras, coloquios, presentacións e escritura creativa. Nesta ligazón Localice a sede da Fundación Euseino?

  • 7 de outubro, 19,30 horas

    As duelistas: escrituras enfrontadas.

    Berta Dávila en diálogo con Arantza Portabales.

    Dúas concepcións da novela diferentes, mesmo afastadas. Dúas estratexias narrativas a xogaren o mesmo xogo da ficción.

Berta Dávila

A autora de Illa Decepción e Carrusel vai revelar as súas estratexias de escritura. ¿Como se inicia unha novela de autorrepresentación? ¿Que conflitos xorden entre a realidade empírica da autora e a realidade ficticia da narradora? ¿Cales son as dificultades para conseguir que a persoa lectora entre nese mundo virtual?

Arantza Portabales

Quen escribiu Beleza vermella e A vida secreta de Úrsula Bas intentará explicar como se pode escribir a mesma novela de dúas maneiras diferentes. Como a mesma autora se pode transmutar en Úrsula Bas, unha muller decepcionada, e no seu antagonista Nolimits.Psycho, un ser dominante que vai alén de todo o aceptable.


Dúas autoras, dúas formas diferentes de escribir e entender a literatura. Do mundo persoal e cotiá, case íntimo, ao máis estraño e violento, practicamente alleo. Escrituras enfrontadas nun diálogo coma se de dúas xogadoras de xadrez se tratase. ¿Cal delas pode esclarecer máis e mellor a arte narrativa?

Reserve a súa praza

Se o desexa, pode reservar a súa praza facendo unha achega de 3, 5 ou 10 euros, ou acceder de xeito libre con preinscrición mais sen reserva de praza. As achegas hanse empregar exclusivamente para atender os gastos das participantes e do local. O acceso libre está limitado ás prazas vacantes que queden sen achega.

  • Próximas actividades

    23 de outubro – 6, 13, 20 e 27 de novembro – 14 de decembro

    De 11 horas a 12,30 horas. Rinocerontes e quimeras. Escritura creativa. Obradoiro con Marcos Calveiro.

    28 de outubro, 19,30 horas.

    Coloquio arredor do libro Transhumanismo, de Brais Arribas. Con Rebeca Baceiredo, Inma Otero Varela e o autor.

    4 de novembro, 19,30 horas.

    Presentación do libro O obxecto muller e o xiro ontolóxico, de Inma Otero.

    18 de novembro, 19,30 horas.

    Encontro arredor do cómic Aventuras de T e Ronni, de Maks. Con Federico Fernández, debuxante; Beatriz Fraga, directora da colección Onocrótalo, e o autor.

    23 de novembro, 19,30 horas.

    As duelistas: escrituras enfrontadas. Anxos Sumai en diálogo con Rosa Aneiros.