“A prol e en contra do cinema”

By Publicado en Contemplar o mundo,Filosofia Etiquetado ,,, Deixar un comentario

Un ensaio sobre “Avec et contre le Cinéma”, de Guy Debord

Con motivo do Festival Internacional de Cinema de Pontevedra

Tivemos a ocasión de asistir a “Novos cinemas”, o Festival Internacional de Cinema que se desenvolveu en Pontevedra do 9 ao 14 de decembro. O motivo foi que na sesión de apertura do festival se proxectaba por primeira vez —a estrea nas salas comerciais ha ser en febreiro próximo— As liñas descontinuas, película de Anxos Fazáns na que se pode ver brevemente o libro Diario de dúas casas, de María Villamarín.

Non imos comentar antes da súa estrea a película producida por Silvia Fuentes e mais pola directora, que forman Sétima Producións, cooperativa creada co obxectivo de “producir ese cine que nos entusiasma: un cine europeo con marcado carácter autoral e que logra chegar ao público”. Si que nos parece moi oportuno, aproveitando que o festival chega á súa décima edición e tendo en conta a concepción do cinema que defende esta produtora galega, facer unha reflexión sobre que tipo de películas cómpre realizar e que función pode desenvolver o cine na sociedade.

Iniciamos, daquela, a publicación de libros de pequeno formato e extensión breve, a serie Anónima. O seu carácter non venal e a renuncia á noción de autoría defíneos de xeito senlleiro, ampliando así a liña de publicacións de Euseino? en acceso aberto e difusión non comercial. Sobre temas diversos, son obras que, ao prescindir da autoría, se poden reproducir total ou parcialmente mediante calquera medio xa que non son propiedade de ninguén. O primeiro dos títulos, A prol e en contra do cinema, é unha reflexión sobre o labor de Guy Debord nese eido. Difúndense como agasallo, calquera persoa doadora pode solicitar un exemplar se é que non o recibe gratuitamente no seu domicilio. Para facer unha doazón ou formar parte da membresía de Euseino? Social, visitar a páxina:

Doazóns e membresía

[Nesta páxina, primeiro descríbense os tipos de membresía cos que se pode colaborar coa Fundación Euseino? e, ao final, tamén aparece un formulario para facer unha doazón da cantidade que cadaquén considere axeitada.]

En A prol e en contra do cinema, reflexiónase sobre unha das obras máis interesantes de e sobre o cine, a do pensador e director de cine Guy Debord. O fundador da Internacional Situacionista, publicaba no primeiro número do boletín desa organización, en xuño de 1958, unha reflexión breve e aínda hoxe actual na que definía o cine non só “como expresión anecdótica ou formal senón tamén na súa infraestrutura material, a mellor representación dunha época de invencións anárquicas xustapostas (non articuladas, simplemente sumadas)”.

Segundo Debord, o cinema achega poderes inéditos á esgotada forza reaccionaria do espectáculo sen participación:

"Non hai que temer dicir que se vive no mundo que coñecemos porque se está sen liberdade no centro do miserable espectáculo, «xa que se forma parte integrante del»."

Nese artigo, titulado “Avec e contre le Cinéma”, incluíase tamén unha consideración sobre a ambivalencia da técnica e a posibilidade que abre para unha pragmática que vaia alén da explotación comercial e da idea da sociedade coma espectáculo:

"A vida non é iso, e os espectadores aínda non están no mundo. Pero quen queira construír este mundo debe loitar á vez no cinema contra a tendencia a constituír a anticonstrución de situación (a construción de ambiente do escravo, a sucesión das catedrais) e recoñecer o interese das novas aplicacións técnicas válidas en si mesmas."

Ao tempo que facemos a primeira publicación da serie Anónima, tamén collemos o título da derradeira película de Guy Debord, “In girum imus nocte et consumimur igni”, como motivo para estimular a reflexión verbo da cultura como espectáculo. O título do filme de Debord é unha forma abreviada do hexámetro dactílico e palíndromo “In girum imus nocte ecce et consumimur igni”, locución latina cuxa orixe é antiga e incerta. Podería facer referencia ás avelaíñas que viran arredor dunha candea antes de queimarse nela e significa: «Damos voltas na noite e consómenos o lume».

Tamén podería aludir ás persoas ambiciosas que, engaioladas polos esplendores do poder, da riqueza ou da gloria, se achegan demasiado a ela. A película dirixida por Debord, estreada en 1981, critica a sociedade contemporánea, onde cadaquén se queima xirando arredor dos bens de consumo.

Sobre a obra de Guy Debord en euseino.org
No Día do Libro, sobre a inanidade da cultura actual
A literatura xa non se le
A literatura morría e nacía a música

O paradoxo Minuit

By Publicado en Literatura Etiquetado ,,,,, Deixar un comentario

Como a editorial máis pequena de Francia domina o panorama literario

Despois do falecemento de Irène Lindon

O día 7 de decembro faleceu a editora Irène Lindon, filla de Jérôme Lindon, tamén editor de Les Éditions de Minuit, a prestixiosa editorial independente fundada durante a ocupación nazi de Francia. O que actualmente é editor galego en activo con máis anos de traballo e presidente da Fundación Euseino?, Carlos Lema, tivo a honra de tratar primeiro durante a década de 1990 con Lindon, mestre de editores, e logo, de 2005 a 2009, coa Irène, con motivo da publicación en galego de varias novelas de Jean-Philippe Toussaint e do Molloy de Samuel Beckett. Acabamos de perder unha editora atenta e esixente que conseguiu manter a independencia da editorial ata 2021. Este artigo é unha homaxe a Jérôme e a Irène Lindon e á editorial á que dedicaron a súa vida.

A arte de facer máis con menos

Nunha industria editorial a miúdo obsesionada co volume e a sobreprodución, onde centos de títulos compiten cada tempada pola atención, existe un modelo alternativo que se decide radicalmente polo contrario. É o modelo dunha editorial cunha identidade tan forte que a súa simple existencia se converteu na súa sinatura: poucos autores, poucos títulos, moita esixencia. Falamos das Éditions de Minuit.

Este caso de estudo é fascinante non só pola súa historia —nada na clandestinidade durante a ocupación nazi de Francia e convertida despois na casa editora do Nouveau Roman—, tamén pola súa asombrosa vixencia. ¿Como consegue unha editorial que publica un número tan reducido de títulos xerar un impacto tan grande na literatura dun país? A resposta revela catro leccións sorprendentes sobre o poder da coherencia e o afastamento da sociedade do espectáculo, a do valor mercantil e o culto á personalidade.

Un catálogo minúsculo, unha presenza colosal

O dato máis revelador é case inverosímil. Nos últimos dez anos, as Éditions de Minuit publicaron só 53 novelas. Para poñelo en perspectiva, a súa actual casa matriz, Éditions Gallimard, cuxo grupo editorial se fixo cargo de Minuit en 2021, publicou máis de 1.000 novelas no mesmo período.

Con todo, e aquí reside o paradoxo, a análise da súa visibilidade web sitúa a Minuit como o segundo editor con máis impacto na web literaria, xusto detrás de Gallimard. Este dato é extraordinario. Na economía da atención dixital, onde a visibilidade adoita ser sinónimo de volume, Minuit demostra que é posible subverter as regras. O seu segredo reside nunha taxa de atención crítica excepcional que multiplica a repercusión de cada un dos seus lanzamentos, convertendo cada libro nun acontecemento.

O “estilo Minuit”: unha edición literaria rigorosa e independente

Aínda que non existe un “estilo Minuit” uniforme, tanto a crítica como os lectores recoñecen de forma espontánea un conxunto de trazos compartidos que definen a identidade da editorial francesa. Esta coherencia non se basea nos temas senón nunha serie de constantes estilísticas que funcionan como un marchamo literario, visible na obra dos seus autores máis emblemáticos actualmente como Laurent Mauvignier, Jean Echenoz ou Jean-Philippe Toussaint. As máis destacadas son:

  • A elipse como motor narrativo: a tensión e a emoción constrúense nos espazos en branco, como se observa na “coupe nette” de Echenoz ou nos silencios que xeran tensión en Yves Ravey. A narración avanza grazas ao que se omite.
  • O reinado do non dito: o silencio convértese nun “espazo dramático”. En autores como Claire Baglin ou Mauvignier, a emoción escápase e a psicoloxía dos personaxes suxírese en lugar de explicarse, esixindo unha lectura activa e atenta.
  • Unha minuciosidade case cirúrxica: a atención ao pormenor, aos xestos cotiáns e aos obxectos é fundamental. Baglin disecciona o cotián, mentres que Toussaint deposita os detalles como notas musicais. O real sostense no ínfimo.
  • O rexeitamento do espectacular: o drama non xorde de grandes acontecementos senón da “tensión do cotián”. Evítase a énfase, a efusión e o patetismo innecesario, unha contención que define gran parte do catálogo.

Esta coherencia estilística fai que a editorial sexa inmediatamente recoñecible, creando un selo de confianza para as persoas que len e buscan unha experiencia literaria esixente e singular.

Porta de Les Éditions de Minuit, 7 rue Bernard-Palissy, París. Foto LPLT / Wikimedia Commons.
A decisión estratéxica: obras singulares e figuras autoriais descoñecidas

Unha das claves do suceso continuado de Minuit é a súa estratexia editorial, que se leva a cabo de forma decidida a través de primeiras obras singulares e con figuras autoriais descoñecidas. En lugar de seguir tendencias, a editorial céntrase en descubrir e consolidar persoas autoras que deixan pegada desde a súa primeira obra.

Os premios independentes validan esta estratexia. O caso de En salle de Claire Baglin é especialmente revelador: a crítica describiuno como un texto “clínico”, “asfixiante” e “dunha precisión case cirúrxica”. Ao seguir unha liña estética tan definida e coherente, a editorial mantén viva a súa reputación de descubridora de talento e garante unha renovación constante da literatura

O efecto eco: cando a crítica reflicte a obra

Unha das observacións máis fascinantes é que a recepción crítica de Minuit parece imitar o estilo dos seus propios libros. Tanto os grandes medios prescritores como os blogs literarios máis pequenos empregan un vocabulario converxente para describir as obras: “precisión, silencio, tensión, retención, intensidade”.

Esta sintonía vai máis alá do eloxio. Mesmo as críticas que expresan reservas fano cun “ton de respecto”, e a esixencia das obras é a miúdo presentada como unha virtude: “Demanda unha lectura colaborativa mais recompénsaa”. O resultado é unha harmonía case involuntaria entre a obra e o seu comentario, unha especie de espello crítico que amplifica o impacto de cada libro.

A crítica fala de Minuit seguindo o “estilo” da editorial, con concentración, economía de medios e un profundo respecto pola precisión.

Unha lección para a era dixital

O acerto de Minuit non é casualidade nin nostalxia. É a conclusión final e provocadora dunha liña decidida e sostida pola alta esixencia editorial, sen favores aos que responder e con independencia, como estratexia gañadora contra a lóxica da sobreabundancia, do culto ao espectáculo e á personalidade autorial que domina o mundo da cultura arestora. A análise dos datos confírmao de maneira abafante: Minuit é unha casa editorial que publica pouco mais que conta moito.

A súa influencia demostra que a importancia non se mide en cifras de produción, que a profundidade e o coidado ao editado tamén deixa a súa pegada. Nunha época de ruído constante, ¿podería ser que a verdadeira importancia non resida en producir máis senón en significar máis?

O fenómeno silencioso de “Diario de dúas casas”

By Publicado en Literatura Etiquetado ,, Deixar un comentario

Publícase a 6ª edición da obra de María Villamarín

Con entusiasmo, anunciamos un novo fito na traxectoria dun dos libros máis singulares do noso catálogo: a sexta impresión de Diario de dúas casas, da autora María Villamarín, chega ás librerías este novembro de 2025. A noticia non é só unha celebración editorial senón un testemuño do extraordinario percorrido da obra e da profunda conexión que estableceu coas persoas lectoras desde a súa primeira publicación en xuño de 2023. Un suceso que pertence tanto á obra como a cada unha das persoas que a fixeron súa.

Hai libros que chegan sen facer moito ruído mais que, de súpeto, están en todas partes. Non a través de grandes campañas publicitarias senón polo boca a boca, pola recomendación sincera entre a xente que le. Este é o caso de Diario de dúas casas de María Villamarín, unha obra que se converteu nun pequeno fenómeno literario. A proba está nos datos: a súa primeira impresión foi en xuño de 2023 e, xusto un ano despois, en xuño de 2024, xa alcanzaba a súa quinta reimpresión. Un ritmo vertixinoso que fala dunha conexión profunda co público.

Mais, ¿que ten este diario sobre a vida entre dous lugares que resoa con tanta forza? Non é unha historia de grandes aventuras nin de xiros argumentais inesperados. A súa maxia reside noutro lugar, nunha profundidade que se agocha detrás do cotián. ¿Que fai que tantas persoas se sintan interpeladas por esta viaxe de ida e volta entre a cidade e a aldea?

As dúas casas son, en realidade, un estado mental

O primeiro que cómpre entender é que o título non se refire unicamente a dous lugares. A viaxe da protagonista entre a cidade onde estuda e a aldea onde naceu é moito máis ca un simple desprazamento xeográfico. O libro explora un dobre desprazamento que é, á súa vez, un “movemento interior”.

Non se trata só do contraste entre o asfalto e a terra senón da colisión entre “dous mundos e dúas formas de vida” que habitan dentro da narradora. É unha exploración da dualidade interna, das tensións e lealdades divididas que moitos experimentamos. O crítico Ramón Nicolás expresouno con gran acerto:

“Nesa dicotomía, na construción dunha dualidade recorrente […] ocupa un papel relevante a existencia de dous mundos, de dúas casas, de dous territorios habitados, se se quer, de maneira distinta mais sempre necesarios pois son eles os que estimulan a propia escritura.”

A escritura convértese no verdadeiro fogar

Se as dúas casas físicas representan unha tensión, un estado de desconcerto constante, ¿onde atopa a protagonista o seu verdadeiro refuxio? A resposta é unha das ideas máis atractivas e potentes do libro: na propia escritura. A obra presenta unha metáfora reveladora onde “casa e caderno poden ser a mesma cousa”.

No medio das fisuras familiares, do ir e vir desorientador, o acto de escribir nos seus cadernos e o de ler convértense no lugar de pertenza definitivo. A literatura transfórmase nun lugar seguro, nun fogar construído por elección propia. A lectura preséntase como un “acubillo escollido, como casa propia”, un alicerce fundamental para construír a subxectividade cando o mundo exterior parece inestable. E é precisamente porque ese fogar literario é tan persoal e tan elaborado polo que a autora non nolo entrega de forma pasiva senón que nos pide colaborar na súa elaboración.

Non é un libro para ler senón para colaborar

Unha das características que a crítica sinalou é que Diario de dúas casas non ofrece respostas sinxelas nin unha lectura pasiva. A autora, María Villamarín, amosa unha gran “valentía”, segundo o crítico Xosé M. Eyré.

Non é un libro que o dea todo feito; ao contrario, require que quen o le encha os ocos, que conecte as imaxes e que participe activamente na elaboración do significado. É unha proposta esixente mais fondamente respectuosa coa intelixencia de quen está ao outro lado da páxina. Eyré explícao así:

“a autora […] esixe en quen le unha colaboración activa, vai dirixida a ese tipo de lectura.”

Quizais parte do seu éxito radique precisamente niso: nunha época de consumo rápido, unha obra que nos convida a pensar e a colaborar trátanos como persoas interlocutoras activas, non como simples espectadores.

A abraiante profundidade do cotián

¿Como consegue esta obra tratar temas tan profundos como a identidade e o desarraigo sen caer na grandilocuencia? A través dunha prosa que se centra nos sucesos correntes da vida: facer café, coidar da horta, unha conversa telefónica. A maxia está en como se narran estes pequenos momentos.

A escritura de Villamarín posúe unha “levidade tan abraiante coma engaioladora”, unha lixeireza aparente que, paradoxalmente, consegue dotar a eses episodios cotiáns dunha “capacidade metafórica nada común”. O resultado final é unha voz narrativa xenuína e evocadora, cristalina e profunda, capaz de atopar o universal nos detalles máis pequenos e de sorprender pola súa forza literaria.

Máis ca un diario

O segredo do fenómeno silencioso de Diario de dúas casas non é un único elemento senón a poderosa converxencia de catro ideas que falan directamente ao noso tempo: a identidade como un lugar interior, a arte como refuxio definitivo, a esixencia dunha lectura activa e a revelación do transcendental no cotián. A obra de María Villamarín demostra que as grandes cuestións da vida non requiren tramas complexas, abonda cunha mirada atenta a ese camiño de ida e volta que todas as persoas, dun xeito ou doutro, percorremos.

Ao cabo, entre as idas e voltas das nosas propias vidas, ¿onde atopamos nós a nosa verdadeira “casa”?