Caleidoscopio dos contos, 14

O pintor, escultor e ilustrador escocés Joseph Noel Paton (1821-1901) foi o primeiro artista en presentar un cadro con tema feérico para o seu ingreso na Royal Academy.

Noel Paton entrou como estudante na Royal Academy Schools en 1843, alí coñeceu o pintor e ilustrador John Everett Millais e a Holman Hunt, fundadores da Irmandade Prerrafaelita. Aínda que nunca formou parte deste grupo de pintores e escritores, Noel Paton foi un dos grandes estudosos e admiradores do movemento.

Paton-The-Quarrel-of-Oberon-and-Titania2

Os cadros máis representativos de Joseph Noel Paton son A reconciliación de Oberón e Titania (1847), baseada na obra de Shakespeare O soño dunha noite de San Xoán, concretamente no cuarto acto da escena primeira, e A discusión de Oberón e Titania (1846). A intención do pintor con estas obras era a de amosar e suxerir ao público unha relación artística coas achegas do pintor Henry Fuseli. O punto en común dos cadros de Paton cos do artista suízo está asemade na narrativa central e nos pormenores periféricos. Con todo, a súa obra tamén ten influencias do pintor e ilustrador Daniel Maclise e de Richard Dadd, especialmente á hora de elaborar intrincados patróns na superficie do lenzo.

A discusión de Oberón e Titania cativou a  Charles Lutwidge Dodgson, máis coñecido como Lewis Carroll, o autor de Alicia no país das Marabillas, pola profusión de pormenores, concretamente polas 165 fadas que segundo el aparecen no cadro.

Na súa obra, Noel Paton reúne tradicións do folclore escocés e xestas heroicas mitolóxicas co fin de atraer a atención do espectador. A recuperación da cultura dos devanceiros tiña, naquel momento, considerable importancia, tal como amosa tamén a obra de escritores coma Andrew Lang (1844-1912). O autor da Princesa Ninguén, partidario da polixénese dos relatos da tradición oral, afirmaba que se podían atopar paralelismos entre a sociedade daquel momento e os elementos que sobreviviran no folclore europeo procedentes de períodos anteriores.

Ademais, realiza tamén un importante labor como ilustrador en libros como o conto de fadas The Water-Babies, de Charles Kingsley, publicado en 1863, para o que debuxa un frontispicio e outra ilustración, e no poema de Samuel Taylor Coleridge, The Rime of the Ancient Mariner, ilustrado por el na edición de 1893.

Destacado anticuario e coleccionista, axudouse dos seus coñecementos para facer debuxos moi pormenorizados para a obra do escritor escocés William Edmondstoune Aytoun, Lays of the Scottish Cavaliers and Other Poems, publicada no ano 1870. Joseph e o seu irmán máis novo, Waller Paton, asinan as ilustracións. A obra titulada National Shakespeare: a fac-simile of the text of the first folio of 1623 (volume 1) tamén está ilustrada por el.

Caleidoscopio dos contos, 13

Os cambios culturais, o avance da industrialización e os rápidos adiantos na ciencia e na técnica, ademais da invención da fotografía e, como consecuencia, o aumento da perfección na imitación da realidade supuxo, para a sociedade do século XIX, unha gran transformación.

Na Gran Bretaña da época victoriana, eses cambios foron especialmente intensos e modificaron a fasquía dun país que, baseado na agricultura e no artesanato, pasou a estar altamente industrializado. Entre os anos 1815 e 1848, “a mecanización presentou unha faciana distintivamente ambigua aos contemporáneos. Non estaba en absoluto claro se se trataba dun portento da inevitable revolución económica ou simplemente dun curso de desenvolvemento, entre outros varios que se podían aceptar ou rexeitar, en todo ou en parte, segundo os obxectivos e prioridades da nación” (vid. Maxine Berg, The Machinery Question and the Making of Political Economy).

Ao comparar as teorías do desenvolvemento económico coas figuras do censo que indicaban que en 1850 a agricultura e o servizo doméstico eran, con moito, as ocupacións máis importantes, Berg demostra que, ata daquela, a xente non entendía a historia en termos de operacións dunha economía que se diferenciase tanto da teoloxía coma das relacións de parentesco, ambas as dúas características do Antigo Réxime. En conclusión, a revolución industrial non soamente foi unha cuestión de diñeiro e bens senón tamén o triunfo dunha nova forma de representación que outorgaba autonomía ao mercado e daba prioridade ás súas operacións en calquera clase de representación e explicación do cambio histórico.

Non é casual, entón, que tamén os artistas, a carón de artesáns coma os do ramo téxtil, intentasen resistir perante ese novo tipo de representación, malia que todos os intentos de resistencia á mecanización acabasen por reforzar a posición dos industrialistas. De feito, en 1851, Gran Bretaña inaugura a primeira Gran Exposición Universal, construíndose en Hyde Park un gran pavillón, The Crystal Palace, símbolo da modernidade.

Na segunda metade do século XIX, parte desa resistencia ao industrialismo artellouse en Inglaterra arredor do movemento Arts and Crafts, que significou un aumento da valoración das artes decorativas en toda Europa. Fundado por William Morris en 1861, este movemento artístico tiña como obxectivo a recuperación do artesanato como protesta contra unha concepción das artes como “un asunto mercantil, controlado polos vendedores e os publicistas e á mercé das modas pasaxeiras”.

Oberon,_Titania_and_Puck_with_Fairies_Dancing._William_Blake._c.1786

Neste longo período histórico coexistiron en Inglaterra unha grande variedade de correntes artísticas que tiñan un punto en común: a procura da beleza, como algo inapreixable, fronte ao predominio da produción técnica no mundo moderno. Entre estes movementos artísticos inclúese a denominada “The Fairy School”.

Os antecedentes da pintura de fadas cómpre buscalos nas influencias literarias e teatrais do Romantismo. Durante o século XVIII, moitos pintores ingleses se lamentaban de que era aos artistas estranxeiros aos que se lles facía a meirande parte das encargas. O impresor John Boydell (1719-1804), nomeado Lord Mayor de Londres, decidiu encargar aos pintores ingleses máis sobranceiros do momento unha serie de cadros baseados nas obras de William Shakespeare, amosando o resultado nunha galería edificada adrede para tal propósito. Entre os artistas que contribuíron coa súa obra encontrábanse Henry Fuseli e Joshua Reynolds, que escolleron temas feéricos pintados a partir do Soño dunha noite de San Xoán.

Desde ese momento, o mundo das fadas non deixou de ser un tema que axudaba aos artistas a introducirse en áreas nas que certo espírito de rebelión e o cultivo da subxectividade atopaban novas respostas. Unha vía de escape á crecente dominación da produción e da reprodución industrial da arte.

Aínda que os precursores do xénero foron o escritor e pintor suízo Henry Fuseli (1741-1825) e o poeta, pintor e gravador inglés William Blake (1757-1827), os artistas máis vencellados á pintura de fadas foron Richard Dadd (1817-1886), o escocés Sir Joseph Nöel Paton (1821-1901), John Anster Fitzgerald (1832-1902), alcumado polos seus amigos Fairy Fitzgerald pola súa numerosa obra dedicada ás fadas, e John Atkinson Grimshaw (1836-1893), destacado pintor urbano que sucumbiu tamén ao mundo das fadas.

Nos lindes da exterioridade do pensamento, como expresión dun extraterritorial aínda non colonizado pola produción técnica, a pintura de fadas contribuíu —igual ca a literatura feérica escrita por mulleres (vid.As primeiras autoras“)— á ampliación da retórica do racional e ao cuestionamento dunha razón instrumental dominada polo dogmatismo científico e pola súa aplicación técnica, ao tempo que significaba a entrada nos repertorios artísticos, ata daquela dominados polo clasicismo, dos temas procedentes da cultura oral.

Richard Dadd: tecedor de mundos

O pase de diapositivas require JavaScript.