Caleidoscopio dos contos, 6

A figura de Arthur Rackham merece un capítulo destacado no caleidoscopio dos contos. Rackham (1867-1939) foi considerado un dos grandes ilustradores da “Idade de Ouro” inglesa, que abrangue desde 1900 ata 1914, comezo da Primeira Guerra Mundial.

Rackham empregou as novas técnicas de impresión a catro tintas. Os novos procesos de gravado fotomecánico permitían a reproducción de semitóns. Esta técnica favorecía que na reprodución impresa dos seus debuxos, realizados en acuarela, se puidesen apreciar as tonalidades traslúcidas.

Rackham inventa a súa propia técnica, que ten certo paralelismo coa reprodución fotográfica; primeiro aboceta o debuxo a liña, despois dá un lixeiro volume ás formas e detense nos pormenores.  De seguido, con tinta chinesa, engade a pluma as liñas e, ao que o debuxo está seco, elimina as pegadas do lapis. Nos debuxos en cor, aplica posteriormente varias veladuras de cores diferentes ata lograr tintas translúcidas.

undine4_infancy

Entre os seus traballos máis coñecidos figuran os contos dos irmáns Grimm (1900), Peter Pan nos xardíns de Kensington (1906) e Alicia no país das Marabillas (1907). Pero tamén realizou ilustracións dunha gran calidade con obras literarias coma O soño de unha noite de San Xoán (1908), Ondina (1909), O anel dos nibelungos (1911) e os relatos de Edgar Allan Poe.

Os nibelungos, por Rackham

Gañador de numerosos premios, obtivo a Medalla de Ouro da exposición de Milán no ano 1906 e da Exposición Internacional de Barcelona de 1911 polas ilustracións de O soño de unha noite de San Xoán e Ondina. En 1908 entrou a formar parte da Real Sociedade de Pintores de Acuarela. En 1914 expuxo a súa obra no Museo do Louvre.

En 1920, a editorial Heinemann publica, cunha tiraxe de seiscentos vintecinco exemplares numerados e asinados polo artista, A bela dormente, en versión de C. S. Evans. Está ilustada cun frontispicio pintado con acuarela e dezanove composicións en silueta, cinco delas en cor, amais de corenta e un debuxos intercalados no texto. Rackham tamén experimentara con Cincenta o estilo de sombras chinesas que, na posguerra, supoñía abaratar custos de impresión.

The sleeping beauty

As súas ilustracións están marcadas fundamentalmente polo coidado dos pormenores e, tamén, polo senso do humor.

Caleidoscopio dos contos, 5

A pesar de que non é moi coñecido, o escritor e poeta escocés George MacDonald (1824-1905), amigo de Lewis Carroll,  foi un dos grandes autores de contos de fadas. O seu libro The Light Princess and Other Fairy Tales comeza cun magnífico ensaio sobre a “imaxinación fantástica”, o autor reflexiona sobre os contos de fadas:

Si me preguntaran que é un conto de fadas, contestaría: lean “Ondina” [1811, relato de Friederich Heinrich Karl, barón de La Motte Fouqué]: iso é un conto de fadas. Logo lean este e aqueloutro tamén, e entón comprenderán que é. Se insistisen en pedirme unha descripción ou definición do fayrytale, a miña resposta sería que suporía o mesmo esforzo que describir o abstracto rostro do ser humano. Un conto de fadas é sinxelamente un conto de fadas, así como un rostro é un rostro; e de todo os contos de fadas que coñezo, “Ondina” é o máis fermoso.

1

O pintor prerrafaelita Arthur Hughes (1832-1915) foi o ilustrador dos relatos de George MacDonald, autor que consideraba que os contos de fadas non ían dirixidos a un público dunha idade determinada: “Eu non escribo para os nenos, senón para todos aqueles  que son coma nenos, xa teñan cinco, cincuenta  ou setenta e cinco anos”.

Caleidoscopio dos contos, 4

Na época victoriana, en Inglaterra e co cambio de século, xorde unha forma de compoñer os textos distinta. Debido a industrialización e á introdución de novas técnicas na produción, os libros deixan de ser un artigo de luxo. As ilustracións comezan a reproducirse en tricromía.

Os ideais do prerrafaelismo, inspirados nas ideas estéticas de John Ruskin, escritor que tamén influirá poderosamente en Marcel Proust, dan lugar a unha escola artística encabezada por William Morris e Walter Crane, caracterizada por un retorno á natureza e polas súas ideas socialistas.

No mesmo período, cómpre salientar a obra de Richard Doyle (1824-1883), debuxante e acuarelista londiniense, a súa obra mestra é indubidablemente In Fairyland, a series of Pictures from the Elf Worlden, publicado en cor en 1870 polo impresor británico Edmund Evans (1826-1905)A partir das ilustracións deste libro, Andrew Lang escribiu A princesa Ninguén.

Outro dos ilustradores descacados foi  Walter Crane (1845-1915), un dos representantes do movemento Arts&Crafts. Influenciado polos prerrafaelitas e os gravados xaponeses. Entre as súas obras máis importantes atópanse as ilustracións para os contos dos irmáns Grimm (1882).

Shakespeare's Tempest Title pagePrincess Belle-Etoile-Walter Crane

O movemento Arts&Crafts foi derivando pouco a pouco ao modernismo ou Art Nouveau, unha corrente artística que se estableceu en Europa e nos Estados Unidos e que tivo o seu momento de esplendor entre 1892 e 1902. Caracterízase polo emprego de liñas asimétricas baseadas en formas vexetais. Aubrey Beardsley (1872-1898) é uns dos ilustradores máis  destacados do modernismo, coas súas obras inzadas de referencias á arte xaponesa e ao simbolismo.

apel_les_mestres_1apel_les_mestres_3

En Cataluña, o modernismo está representado por Apel·les Mestres (1854-1936), poeta, escritor, músico, humorista gráfico e debuxante. Concibía o libro coma unha obra de arte total, que lle permetía escribir poemas, ilustralos, poñerlles música, coidar a calidade do papel, a cor da cuberta, a distribución da masa impresa no branco da páxina, as filigranas das orlas, o tipo de letra, o deseño da encadernación do libro. Ilustra gran cantidade de libros entre eles cómpre salientar Vobiscum, con ilustracións de espírito medieval propias dos incunables, e Liliana, no que a técnica realista serve para reflectir a fantasía. Por estes dous libros está considerado un precursor dos modernistas e impulsor do deseño editorial.

Apel·les Mestres