A ficción sen imitación. Narrar historias sen preocuparse do efecto verdade. A vontade de verdade á marxe da letra, para así empregala ostensiblemente, sen representar.
Dedicada á literatura menor, á escrituranos lindes
A poeta e novelista Berta Dávila encargarase da dirección e edición da colección Rúa do Lagarto, liña editorial de Euseino? dedicada á literatura e que está inspirada na idea de literatura menor. Neste caso, “menor” quere dicir aquela que elabora maquinaria literaria, fundamentalmente narrativa, que non está obrigada a respectar os estándares da literatura homologada, industrial. Así e todo, non se trata de literatura de vangarda senón de obras literarias que, en aparencia febles, son dignas de perdurar.
Así presenta Berta Dávila a colección que, a partir de hoxe, comeza a dirixir:
“Un lugar para o que se escribe nos lindes, unha colección para a literatura aparentemente menor. Non aspira á rotundidade das grandes avenidas planificadas de xeito preciso senón á factura parcial das calellas que se constrúen a si mesmas co pasar do tempo. Celebra o que a uniformización da literatura entendida como mercadoría censura: o defectuoso, a brevidade, o ambiguo e o indeterminado.”
A colección recollerá obras de extensión breve, de ata 20.000 palabras (entre 50.000 e 100.000 caracteres con espazos): ficción en forma de nouvelle ou de conto e relato, cartas e diarios mais tamén xéneros híbridos e singularidades. Serán os obxectos literarios que queiran aparecer nela os que definan e configuren a súa arquitectura.
Rúa do Lagarto é un rodeo fértil ao camiño recto: a escritura como anomalía.
A representación como intensificación, como concentración depurada do vivido. Nese horizonte de espera, sitúase quen le novelas. Antón Riveiro Coello escribe o seu “Decálogo da novela” perseguindo ese ideal da arte moderna: a beleza é para todos, está na man de todos. A novela é a máquina que fai posible realizar esa persecución.¿Cales son as pezas desa maquinaria ficcional, desa arte prolongada da narración? A ficción verdadeira, non a ficción ficticia; a singularidade; a copertenza que permite unha especie de adiviñación; a autorregulación estrañamente compartida; a complexidade aparentemente simplificada dun sistema; certo libre albedrío na interpretación e, ao cabo, esa característica esencial do novelescotan presente no autor deO paraíso dos inocentes, a súa continuidade mesmo fóra da ficción, iso que lle dá á novela a súa extraordinaria capacidade de igualación: a función democrática da lectura.
1) Verdade. A novela está instaurada no artificio, na ficción, nunha mentira mesmo asumida, pero é un artefacto de produción de verdade. Todo o seu pulo procura unha outra verdade, unha ilusión de verdade que vai cara á unha realidade ideal pensada polo suxeito logo de apañar anacos de vida que se transforman en algo máis vivo e interesante. A verdadeira verdade só se toca na representación.
2) Orixinalidade. A novela debe singularizarse, soltar lastre de contaxios, non ser sempre portavoz inconsciente de toda unha tradición colectiva. Liberarse, máis que do precedente, da ruína da ideoloxía e das circunstancias en que naceu. Resistir o paso do tempo, aspirar a ser apreciada en épocas e lugares afastados do lugar orixinario. Destruír o propio xénero. Rachar a relación do autor co mundo. Camiñar polas marxes, afastarse de criterios temáticos de actualidade.
3) Intuición. A novela é un movemento da imaxinación, unha reciclaxe inconsciente, unha absorción do mundo presentido; camiñar ás cegas por eses lugares de luz e escuridade cara a un lugar de chegada que non é, senón que pode ser, un realismo intuitivo.
4) Ollada. Toda realidade é para o autor unha realidade literaria en potencia porque a literatura xorde da súa capacidade de observación. Por iso, o corazón da novela sempre é a ollada individual, diferente, intransferible, insubstituíble; a forma dese mundo propio do que agroma a voz coa súa única verdade.
5) Estética. O discurso subxectivo constrúe o mundo da realidade coa ferramenta da linguaxe. O propio texto é ese instrumento para expresala con palabras, mesmo con disfraces, mais sempre narrando a vida coa maior elegancia posible, coa máis grande ambición e dignidade artísticas, enfocadas no único obxectivo da eficacia narrativa. Expresar as ideas cun estilo tan orixinal como as ideas mesmas, porque no estilo está a estética do pensamento.
6) Regras. Na novela, como na arte, non hai seguridade. Sempre estás no punto de partida e as regras, que están para rompelas, márcaas o autor. Co paso do tempo, un decátase de que quen mellor as usa é quen antes as esquece. Velaí a liberdade dunha escrita, non como perfección senón como revelación e misterio.
7) Construción. A novela tamén é un exercicio arquitectónico que precisa de columnas e trabes para ordenar a realidade (unha orde do caos ou, á inversa, un caos da orde). Unha complexidade, un sistema que só é a suma de solucións para unha morea de atrancos sucesivos, loitando sempre con esa economía que se impón para poder acadar un final e acadar unha coherencia interna. Técnicas sempre ao servizo de quen le, intanxibles, que fagan do edificio un lugar flexible onde poidan fluír as historias con liberdade, sen límites.
8) Profundidade. A ficción ten que levar dentro un pensamento, unha experiencia fonda, unha reflexión sobre o que nos constitúe como seres humanos, un significado profundo dos acontecementos.
9) Complicidade. Malia que a novela é un acto de dominación e pretende guiar o lector, ten que dar a sensación de que deixa aire e o novelista desaparece para compartir o poder da narración con quen le, que inicia o seu acto de escribir no mesmo momento da lectura.
10) Abertura. Unha novela non debería ser un universo pechado e finito. O lector non pode quedar preso nun territorio acoutado. Precisa de liberdade para saír das marxes e multiplicar o lugar da novela, facendo un sitio para si.
Este artigo de Chus Pato publicouse en xaneiro deste ano como introdución (de vinte liñas, no ano 20) á plaquette Nada común existe na linguaxe, incluída na serie “Lecturas silenciosas”, publicada polo Ateneo da Laguna e na que tamén se incluíron obras dos poetas Hasier Larretxea, Valerio Magrelli, Lola Nieto, Toni Quero e Tina Suárez Rojas. Agradecemos ao Ateneo da Laguna e a Rafael José Díaz e Sandra Santana a xentileza de permitirnos difundilo en euseino.org.
Cando lía, os seus ollos desprazábanse sobre as páxinas e o seu corazón buscaba o senso pero a súa voz e a súa lingua non se movían.
Agostiño de Hipona
Do que Agostiño nos relata deducimos que, para Ambrosio, a lectura é un diálogo entre os ollos e o corazón. A voz, as voces, os órganos de fonación son excluídos, o son, é excluído, tamén o eco, en consecuencia.
Para os gregos a voz é anterior e o diálogo é co outro, que ten un nome e é varón (Fedón, Timeo, Teeteto).
Que le Ambrosio? Le diálogos? Existe un diálogo que implica a voz e é previo á escritura que está lendo? Inclínome polo non e fágoo porque quero marcar a diferenza entre dúas épocas: están os gregos e estamos nós, que somos a nosa era, é dicir, logo de Cristo.
Logo do Mesías, o diálogo, dinos Agostiño, establécese entre a visión e o senso. E chega o intre no que teriamos que descifrar que é a visión e que é un corazón, pero non, non temos tempo (nin espazo). Diremos que a visión é aquilo que ve o aparecido, as aparicións, e o senso o que nos é máis íntimo e alleo. Máis ou menos así se fala en cristián e na nosa era. Ler é ver aparicións e entrar en diálogo co que sentimos e nos amosa un camiño cara á imaxe e a semellanza.
Pero eu desexo a voz, non a dos gregos, tampouco a da nosa era. Desexo a voz, a que Aristóteles excluíu para que puideramos falar en articulado e coñecer o ben e o mal e distinguírmonos dos outros animais, da mamífera que son. A voz que como todo o sonoro carece de forma e figura e a nada pode parecerse e aparece e disólvese e chega e xa non está.
Desexo a voz porque penso unha escrita na que a cultura e a linguaxe articulada se conciban como unha técnica da natureza e dese xeito…
“Chegaremos tarde, non chegaremos, xa estarán servindo o cha”, dixo a lebre de marzo e claro é que xa esgotamos e xa nos pasamos das vinte liñas.
euseino.org 