4 de xullo, sábado, ás 12,30 horas, “Enfiando lecturas” na Festa dos Libros, Praza da Ferrería, Pontevedra.
A autora ha estar na compaña da xornalista Alba Moledo.
Entrada libre
O regreso de Anxos Sumai á literatura cunha obra nova. A autora de Anxos da garda, Así nacen as baleas (Premio Repsol e Premio San Clemente, 2007) e A lúa da colleita (Premio García Barros, 2013), vólvenos engaiolar cun mundo narrativo inimitable. Coas asombrosas ilustracións de Minia Regos. Un álbum para mirar devagar, agardar a que se derreta nas mans… e deixar que rexurda na memoria.
Euseino? Editores, col. Onocrótalo Impreso en cor, tapa dura, 48 páxs. 19 euros
A propósito de “A nena de xeo”, de Anxos Sumai e Minia Regos
Anxos Sumai é unha das voces máis singulares da narrativa galega contemporánea. Ao longo dos anos escribiu unha obra marcada pola fondura narrativa, pola atención á memoria e pola exploración dos espazos íntimos. En títulos como A lúa da colleita e Así nacen as baleas amosou unha escritura que sabe deter o tempo e escoitar o latexo do invisible. A súa prosa é sutil, sensorial, feita de silencios e de ecos.
Mais hoxe cómpre salientar tamén outro xesto: o da súa xenerosidade ao ceder o seu arquivo persoal á Fundación Euseino?. Grazas ao labor de dixitalización e catalogación feito polas persoas voluntarias e en prácticas (ás que agradecemos o seu labor) dos documentos que confiou ao Arquivo Euseino? e que forman o Fondo Anxos Sumai, apareceron obras que permanecían gardadas, latentes, coma se esperasen o momento axeitado para saír á luz. Entre elas estaba esta historia que hoxe presentamos. Poderiamos dicir que A nena de xeo emerxeu do arquivo coma unha peza conservada nun glaciar: intacta, poderosa, lista para ser lida.
Esta publicación ten tamén un significado especial dentro do catálogo de Euseino?, pois A nena de xeo é o cuarto álbum ilustrado publicado na colección Onocrótalo. Antes dela chegaron Lica (no 2017 e reimpreso no 2018), Mondas (no 2019 que vai pola terceira reimpresión) e Aventuras espaciais de T e Roni (no 2021). Agora, con este cuarto álbum, consolídase unha liña editorial que defende o álbum ilustrado como espazo de creación literaria e artística. Cada un destes títulos foi abrindo camiño; A nena de xeo continúa e afonda nesa dirección.
Ilustración de Minia Regos para “A nena de xeo”, de Anxos Sumai.
Diálogo colaborativo entre literatura e arte
E se esta obra nos chega convertida nun álbum ilustrado é tamén grazas ao diálogo creativo coa ilustradora Minia Regos. Cunha traxectoria xa recoñecida no ámbito da ilustración, Minia Regos publicou diversos traballos nos que a delicadeza da liña e o coidado da cor abren universos cheos de matices. As súas imaxes non acompañan simplemente o texto: interprétano, amplíano, respiran ao seu carón.
En A nena de xeo, Minia Regos consegue dar vida á nena do glaciar a través de imaxes que parecen fráxiles e, ao mesmo tempo, profundamente expresivas. Hai nelas unha contención que dialoga coa palabra escrita, unha luz que se filtra entre o branco e o azul, unha atmosfera que fai visible o frío —non só o frío físico senón tamén o dos sentimentos. As ilustracións funcionan como unha segunda voz narrativa, unha voz silenciosa que amplía plasticamente a escritura de Anxos Sumai.
Porque estamos, non o esquezamos, diante dun álbum ilustrado de autoría. E os álbumes ilustrados constitúen hoxe un dos espazos máis fértiles da creación literaria e artística. Neles, palabra escrita e imaxe non manteñen unha relación subordinada senón dialóxica. A linguaxe do álbum ilustrado é unha linguaxe híbrida, onde cada páxina é unha unidade de sentido construída pola interacción de códigos.
Imaxinación e percepción
Neste punto, pode ser iluminador lembrar que para que se produza o proceso de imaxinación é necesaria a existencia dun equivalente da percepción, algo que substitúa o obxecto ausente e permita que a consciencia o imaxine. No álbum ilustrado, a imaxe é presenza que remite a unha ausencia, materia que convoca o invisible.
Entre escritura e ilustración establécese un espazo de tensión creadora onde a persoa lectora é convidada a completar, a interpretar, a imaxinar.
En A nena de xeo, esta tensión é especialmente vizosa. A palabra de Anxos Sumai suxire, insinúa, deixa ocos. A imaxe de Minia Regos ocupa algúns deses ocos mais abre outros novos. Así, quen le —nena ou adulto— convértese en colaboradora da experiencia estética. Non recibe unha historia pechada senón un territorio narrativo que debe percorrer.
Cómpre salientar o coidadoso traballo de Raquel da Riba na maquetación do libro, equilibrando a composición tipográfica e as imaxes e dándolle harmonía e ritmo.
Un xesto de confianza
Celebramos, pois, non só a publicación dun libro senón a continuidade dun proxecto editorial que medra con coherencia e ambición; a confluencia de varias formas de creación: a escritura que emerxe da memoria e do arquivo; a ilustración que transforma a palabra en visión; e a persoa lectora que, grazas a ese encontro, activa a súa propia capacidade de imaxinar.
Que este libro, nacido dun xesto de confianza e coidado, siga agora o seu camiño nas mans de quen o lea. Que cada páxina sexa un glaciar que se abre, un espello onde recoñecer as nosas propias fraxilidades e fortalezas. E que a nena de xeo, coa súa aparente quietude, nos lembre que ás veces é no frío onde agroma a máis intensa e cálida das vidas.
Dixitalizado e catalogado o Fondo Anxos Sumai do Arquivo Euseino?
Mediante un convenio entre a Universidade de Santiago de Compostela e a Fundación Euseino?, a investigadora Nerea Campos Avendaño realizou a dixitalización e catalogación do Fondo Anxos Sumai como prácticas académicas externas do Mestrado de Estudos da Literatura e da Cultura.Un fondo organizado e accesible composto porcatro cadernosmanuscritos dos anos 1982, 1984-1985 e 1986, xunto cun amplo conxunto derelatos (publicados e inéditos), apuntamentos paranovelase anotacións das décadas de 1980, 1990 e 2000. Un total de 45 fichas catalográficas(sección 1 e sección 2) que dan acceso ao proceso de escritura da obra da autora. Como primeira mostra deste fondo, acábase de publicar o álbum ilustradoA nena de xeo.
Fondo Anxos Sumai: acceso ao proceso de escritura
Xa está dispoñible para consulta o Fondo Anxos Sumai no Arquivo Euseino?, un repositorio dixital que abre unha porta privilexiada ao proceso creativo da autora. Grazas ao traballo de catalogación e dixitalización concluído recentemente, agora as persoas lectoras, investigadoras e interesadas na intrahistoria da escritura da súa obra poden explorar este conxunto documental con total facilidade. Para acceder aos orixinais da autora de A lúa da colleita, pódense consultar as Fichas catalográficas nas que están recollidas as fontes documentais a través dunha sinxela solicitude de consulta.
O fondo reúne materiais de gran valor literario, en especial para a crítica xenética, que ten como obxecto de estudo os materiais textuais —principalmente manuscritos— que preceden a versión final dunha obra. Conta con orixinais de relatos inéditos, ilustracións e mesmo proxectos inacabados, diferentes borradores e versións que permiten achegarse a unha experiencia íntima da escritura. Este conxunto posibilita coñecer, alén da súa obra publicada, as múltiples vías que a autora percorreu na creación literaria, ao entender cada documento como parte dun proceso aberto, en elaboración.
Entre a documentación autorial que Anxos Sumai confiou á Fundación Euseino?, apareceron
orixinais que permanecían gardados, latentes, coma se esperasen o momento axeitado para saír á luz. Entre eles estaba a historia de A nena de xeo, que emerxeu do arquivo coma unha peza conservada nun glaciar: intacta, poderosa, lista para ser lida.
Tal como contou Beatriz Fraga, a súa editora, na presentación deste álbun ilustrado. O orixinal do conto ilustrado por Minia Regos forma parte do legado cedido pola escritora de Catoira ao Arquivo Euseino?
Mostras de varios orixinais manuscritos conservados no Fondo Anxos Sumai. Fotos Arquivo Euseino?
Esta colección contén, polo tanto, o xermoloda obra literaria da autora, a busca dun xeito de expresión en escritos de singular sensibilidade. Altérnase entre narracións sobre o cotián, o fantástico e o gótico. Nos cadernos chaman a atención os apuntamentos de xogos de palabras así como notas persoais que fan visibles os procesos de aprendizaxe da escritora. Aparecen tamén miniaturas e iluminacións, isto é, pequenas ilustracións e elementos ornamentais feitos a man para acompañar e adornar o texto, como motivos florais ou pequenas figuras zoomórficas nas marxes. Estes recursos, inspiráronse nos códices, manuscritos antigos en pergameo, cos que traballaba Anxos Sumai na súa profesión como arquiveira do Consello da Cultura Galega.
O traballo de dixitalización e catalogación foi realizado pola investigadora Nerea Campos Avendaño, do Mestrado en Estudos da Literatura e da Cultura, no marco dun convenio de colaboración entre a Fundación Euseino? e a Facultade de Filoloxía da Universidade de Santiago de Compostela. O resultado é un fondoorganizado e accesible composto por catro cadernos manuscritos datados nos anos 1982, 1984-1985 e 1986, xunto cun amplo conxunto de relatos (publicados e inéditos), apuntamentos para novelas e anotacións soltas das décadas de 1980, 1990 e 2000. O total de fichas catalográficas nas que está organizada esta colección son 45.
Manuscritos do Fondo Anxos Sumai coa peculiar caligrafía da autora, xunto cun dos cadernos dixitalizados, a cuberta do álbum A nena de xeo e a escritora coa investigadora en prácticas Nerea Campos.
euseino.org 