Caleidoscopio dos contos 2014: revisión dun ano

Na sección deste blogue titulada “Caleidoscopio dos contos” tentamos facer un percorrido pola historia dos contos de fadas a través dos seus ilustradores e ilustradoras. A pintura de fadas e o seu vencello coa literatura. Trátase dunha liña de interese que cadra coa que Euseino? Editores quere dedicar ás artes e á teoría artística, ás artes decorativas e á estética en xeral a través da xa iniciada colección Rúa do Sol.

O título “Caleidoscopio dos contos” provén dunha cita do escritor Andrew Lang, un dos grandes autores e ensaístas da literatura de fadas. Velaquí a frase:

“O ‘märchen’ [conto fabuloso ou conto de fadas] é un caleidoscopio: os incidentes son anacos de cristal de cores. Ao sacudilo, compoñen unha variedade de formas atractivas; algunhas desas formas axéitanse mellor ca outras, teñen máis potencialidade e logran ampliar aquilo que a forma no seu conxunto abrangue.”

Ao comezar este ano de 2015, propoñemos volver a contemplar esa “variedade de formas atractivas” da que nos fomos ocupando durante os últimos doce meses no “Caleidoscopio dos contos”. Eis os artigos publicados en 2014, cunha recensión e as ligazóns correspondentes:

John Anster Fitzgerald: un gran dominio das cores complementarias: entre o vermello e o azul, aparece o púrpura, sen que o branco deixe de estar presente e ilumine a escena, dotándoa de harmonía cromática. Velaí o logro do pintor de ascendencia irlandesa John Anster Fitzgerald (1819-1906), que consegue dotar os seus cadros dunha atmosfera chea de luces e sombras para captar así o interese do espectador.

This slideshow requires JavaScript.

Bilibin e os contos rusos: na historia do libro ruso, Iván Bilibin (1876-1942) foi o primeiro en conseguir sintetizar os principios da pintura e os das artes gráficas impresas. Para a evocación das paisaxes que ilustran os contos rusos, Bilibin asocia un compoñente decorativo e simbólico, independente do suxeito da ilustración propiamente dito, servindo de pano de fondo, e outro compoñente, que sitúa o decorado específico da historia. Esta asociación caracteriza o estilo moderno, tanto ruso coma occidental.

A escola de Glasgow: a finais do século XIX Glasgow, Escocia, gozou de auxe económico debido principalmente á industria téxtil. Para mellorar a manufactura e a calidade dos deseños fundouse a Escola de Arte de Glasgow, que contribuíu ao nacemento do Art Nouveau. Pero a grande achega da Escola de Glasgow foi a incorporación das mulleres ás aulas, primeiro como alumnas e despois como docentes. Nesta escola formáronse algunhas das ilustradoras máis sobranceiras do século XIX: Jessie Marion King e Emma Florence Harrison.

Ilustradores nórdicos, 1: entre os ilustradores máis destacados dos contos de fadas nórdicos atopamos a Vilhem Pedersen e a Lorenz Frølich. Vilhem Pedersen foi o primeiro en debuxar os personaxes dos contos de Andersen. Os cento vintecinco debuxos que Pedersen realizou para os contos de Andersen están vencellados á obra de Andersen do mesmo xeito ca as ilustracións de John Tenniel o están á de Lewis Carroll. Lorenz Frølich realizou encargas decorativas como a das pinturas para o teito do castelo dinamarqués de Frederiksborg. En 1871 os seus debuxos ilustran unha edición dos contos de Hans Christian Andersen.

Ilustradores nórdicos, 2: o artista noruegués Theodor Severin Kittelsen (1857–1914), recoñecido ilustrador de libros de contos de fadas, creou uns marabillosos trolls que amosan toda a súa “fealdade”, dando vida a seres fantásticos antropomorfos inspirados e á vez mesturados coa natureza e as súas sombras.

Baixo a luz da aurora boreal – Ilustradores nórdicos, 3: a arte de John Bauer reside en que envolve os seus debuxos nun vento solar, creando unha especie de esfera protectora, coma unha burbulla que acubilla o espectador —desacougado pola “maldade” que caracteriza os trolls no texto e que se contrapón a aquilo que recrea a ilustración— salvagardándoo do mal. Abonda unha liña leve, un aceno, un sorriso ou uns ollos saíntes no rostro destes seres con espunllas para que desapareza a desconfianza do lector.

Precursoras da ilustración: Elenore Plaisted Abbott era considerada unha das chamadas “New Woman”, segundo o termo popularizado polo escritor Henry James para referirse ás protagonistas das súas novelas Daisy Miller e The Portrait of a Lady; en contraposición ás mulleres da era victoriana, as denominadas “New Woman” participaban activamente na sociedade e foron o símbolo do modelo de independencia, profesionalización das mulleres e intervención na vida pública. Pintoras e ilustradoras como Elenore Abbott desenvolveron un papel crucial na representación artística das “New Woman” como exemplo deste novo tipo emerxente de mulleres.

A escola de Glasgow (Caleidoscopio dos contos, 17)

A finais do século XIX Glasgow, Escocia, gozou de auxe económico debido principalmente á industria téxtil. Para mellorar a manufactura e a calidade dos deseños fundouse a Escola de Arte de Glasgow, que contribuíu ao nacemento do Art Nouveau. Dentro da escola destacou un grupo denominado “The Four”. Integraban este movemento, o arquitecto Rennie Mackintosh, a pintora e deseñadora Margaret Macdonald e a súa irmá Frances e o artista, deseñador e pintor Herbert MacNair. Todos eles conformaron un estilo cunha mestura de influencias da arte e simbolismo celta, do movemento Arts&Crafts, dos pintores realistas franceses e do xaponesismo chegado a europa grazas á exposición universal celebrada en Londres en 1862. Pero a grande achega da Escola de Glasgow foi a incorporación das mulleres ás aulas, primeiro como alumnas e despois como docentes. Nesta escola formáronse algunhas das ilustradoras máis sobranceiras do século XIX das que non é doado atopar datos biográficos.

ALBUM VON BERLIN 1899

Jessie Marion King (1875-1949)

Nada en Bearsden, preto de Glasgow, ingresa na Escola de Glasgow en 1892 coa intención de converterse en profesora de arte.

Como estudante recibiu varios premios, incluíndo a medalla de prata do Concurso Nacional South Kensington en 1898. As súas ilustracións apareceron en libros publicados pola editorial Globus de Berlín entre 1899 e 1902.  Foi membro da Sociedade de Artistas de Glasgow. En 1910 trasládase a París, onde o seu home, E. A. Taylor, conseguira a cátedra de estudos Ernest Percyval Tudor-Hart. En 1911, tamén en París, ambos os dous fundaron a Shearing Atelier School.

Entre os seus traballos máis destacados como ilustradora cómpre citar Os contos de Fadas de Oscar Wilde, The defence of Guenevere, and other poems, de William Morris, escrito en 1858.

Emma Florence Harrison (1877-1955)

Practicamente o único que se sabe desta ilustradora é que, grazas á excepcional calidade do seu traballo, Emma Florence Harrison recibiu importantes encargas da editorial  escocesa, con sede en Glasgow, Blackie&Sons, para ilustrar algúns dos seus libros en edicións especiais. Os debuxos, inspirados na paisaxe inglesa e nas vestimentas medievais, seguen as técnicas prerrafaelitas, aínda que tamén se deixa albiscar a influencia do modernismo na súa obra, principalmente nos traballos realizados con tinta. Nalgunhas das ilustracións obsérvanse certos paralelismos coa obra do pintor prerrafaelita Edward Robert Hugher (1849-1914), sobriño do tamén prerrafaelita Arthur Hughes.

Entre os traballos máis destacadas están Idylls of the King (1911), do poeta Alfred Tennyson, que volve contar a lenda do Rei Artur, Early Poems (1914), de William Morris, Elfing Song (1912), In the Fairy Ring (1908) e The Rhime of A Run.

Traballou para outras editoriais e xornais ata o estoupido da Segunda Guerra Mundial, onde se perde o rastro dos seus traballos. Non hai moito, cando algúns dos valiosísimos arquivos de Blackie&Sons foron recuperados e vendidos en poxa, moitos orixinais de Florence Harrison saíron de novo á luz.

Early poems of William Morris

blue star light fairy child