Caleidoscopio dos contos 2014: revisión dun ano

Na sección deste blogue titulada “Caleidoscopio dos contos” tentamos facer un percorrido pola historia dos contos de fadas a través dos seus ilustradores e ilustradoras. A pintura de fadas e o seu vencello coa literatura. Trátase dunha liña de interese que cadra coa que Euseino? Editores quere dedicar ás artes e á teoría artística, ás artes decorativas e á estética en xeral a través da xa iniciada colección Rúa do Sol.

O título “Caleidoscopio dos contos” provén dunha cita do escritor Andrew Lang, un dos grandes autores e ensaístas da literatura de fadas. Velaquí a frase:

“O ‘märchen’ [conto fabuloso ou conto de fadas] é un caleidoscopio: os incidentes son anacos de cristal de cores. Ao sacudilo, compoñen unha variedade de formas atractivas; algunhas desas formas axéitanse mellor ca outras, teñen máis potencialidade e logran ampliar aquilo que a forma no seu conxunto abrangue.”

Ao comezar este ano de 2015, propoñemos volver a contemplar esa “variedade de formas atractivas” da que nos fomos ocupando durante os últimos doce meses no “Caleidoscopio dos contos”. Eis os artigos publicados en 2014, cunha recensión e as ligazóns correspondentes:

John Anster Fitzgerald: un gran dominio das cores complementarias: entre o vermello e o azul, aparece o púrpura, sen que o branco deixe de estar presente e ilumine a escena, dotándoa de harmonía cromática. Velaí o logro do pintor de ascendencia irlandesa John Anster Fitzgerald (1819-1906), que consegue dotar os seus cadros dunha atmosfera chea de luces e sombras para captar así o interese do espectador.

This slideshow requires JavaScript.

Bilibin e os contos rusos: na historia do libro ruso, Iván Bilibin (1876-1942) foi o primeiro en conseguir sintetizar os principios da pintura e os das artes gráficas impresas. Para a evocación das paisaxes que ilustran os contos rusos, Bilibin asocia un compoñente decorativo e simbólico, independente do suxeito da ilustración propiamente dito, servindo de pano de fondo, e outro compoñente, que sitúa o decorado específico da historia. Esta asociación caracteriza o estilo moderno, tanto ruso coma occidental.

A escola de Glasgow: a finais do século XIX Glasgow, Escocia, gozou de auxe económico debido principalmente á industria téxtil. Para mellorar a manufactura e a calidade dos deseños fundouse a Escola de Arte de Glasgow, que contribuíu ao nacemento do Art Nouveau. Pero a grande achega da Escola de Glasgow foi a incorporación das mulleres ás aulas, primeiro como alumnas e despois como docentes. Nesta escola formáronse algunhas das ilustradoras máis sobranceiras do século XIX: Jessie Marion King e Emma Florence Harrison.

Ilustradores nórdicos, 1: entre os ilustradores máis destacados dos contos de fadas nórdicos atopamos a Vilhem Pedersen e a Lorenz Frølich. Vilhem Pedersen foi o primeiro en debuxar os personaxes dos contos de Andersen. Os cento vintecinco debuxos que Pedersen realizou para os contos de Andersen están vencellados á obra de Andersen do mesmo xeito ca as ilustracións de John Tenniel o están á de Lewis Carroll. Lorenz Frølich realizou encargas decorativas como a das pinturas para o teito do castelo dinamarqués de Frederiksborg. En 1871 os seus debuxos ilustran unha edición dos contos de Hans Christian Andersen.

Ilustradores nórdicos, 2: o artista noruegués Theodor Severin Kittelsen (1857–1914), recoñecido ilustrador de libros de contos de fadas, creou uns marabillosos trolls que amosan toda a súa “fealdade”, dando vida a seres fantásticos antropomorfos inspirados e á vez mesturados coa natureza e as súas sombras.

Baixo a luz da aurora boreal – Ilustradores nórdicos, 3: a arte de John Bauer reside en que envolve os seus debuxos nun vento solar, creando unha especie de esfera protectora, coma unha burbulla que acubilla o espectador —desacougado pola “maldade” que caracteriza os trolls no texto e que se contrapón a aquilo que recrea a ilustración— salvagardándoo do mal. Abonda unha liña leve, un aceno, un sorriso ou uns ollos saíntes no rostro destes seres con espunllas para que desapareza a desconfianza do lector.

Precursoras da ilustración: Elenore Plaisted Abbott era considerada unha das chamadas “New Woman”, segundo o termo popularizado polo escritor Henry James para referirse ás protagonistas das súas novelas Daisy Miller e The Portrait of a Lady; en contraposición ás mulleres da era victoriana, as denominadas “New Woman” participaban activamente na sociedade e foron o símbolo do modelo de independencia, profesionalización das mulleres e intervención na vida pública. Pintoras e ilustradoras como Elenore Abbott desenvolveron un papel crucial na representación artística das “New Woman” como exemplo deste novo tipo emerxente de mulleres.

Precursoras da ilustración

A finais de do século XIX era costume, entre os artistas de Filadelfia, visitar os estudios dos pintores. Na cidade, existían clubes de arte para os homes mais as mulleres non tiñan un lugar para intercambiar ideas e expor os seus traballos.

En marzo de 1897, Emily Sartain, daquela directora da Escola de Deseño para Mulleres, organizou a primeira reunión do chamado Club Plastic. O termo plastic, suxerido pola artista Blanche Dillaye, referíase ao estado de calquera obra de arte inacabada. O clube foi creado para promover un coñecemento máis amplo da arte e para facer progresar o interese polas artistas a través de exposicións e relacións sociais.

No seu primeiro ano de existencia, o clube organizou seis exposicións, que representaban distintas facetas da arte. O Club Plastic, ademais das clases de arte e as exposicións, realizou poxas de, entre outros, impresionistas norteamericanos coma Colin Campbell Cooper e Daniel Garber, o pintor realista William James Glackens e o fotógrafo e pintor C. Yarnall Abbott; tamén se deron conferencias, das que destaca a impartida polo artista checo Alphonse Mucha, un dos máximos representantes do Art Nouveau.

Entre as artistas máis sobranceiras que formaron parte deste clube inclúense Elenore Plaisted Abbott, Paula Himmelsbach Balano, coñecida polas súas vidreiras, a retratista Cecilia Beaux, a pintora impresionista Fern Coppedge, as ilustradoras Elizabeth Shippen Green, Charlotte Harding e Frances Tipton Hunter, Violet Oakley, primeira pintora norteamericana en recibir un encargo para realizar un mural público, as irmás Emily e Harriet Sartain, Jessie Willcox Smith e a gravadora Alice Barber Stephens.

This slideshow requires JavaScript.

Ilustracións de Elenore Plaisted Abbott

 

Deste grupo de artistas e ilustradoras, ímonos centrar aquí en Elenore Plaisted Abbott (1875 – 1935), nada en Lincoln (Maine, EUA), que iniciou a súa formación na Escola de Deseño para Mulleres de Filadelfia, dirixida de 1866 a 1920 por Emily Sartain, a primeira muller en gañar unha medalla de ouro na Feira Mundial de Filadelfia (1876). Elenore Plaisted Abbott estaba casada con C. Yarnall Abbott, de quen colleu o apelido.

Membro do Club Plastic, completou a súa formación na Academia para as Artes de Pensilvania e na Academia de Belas Artes de París. Segundo recoñeceu ela mesma, a súa obra viuse influenciada polo ilustrador Howard Pyle, un dos seus mestres no Instituto Drexel de Arte, Ciencia e Industria. Era considerada unha das chamadas “New Woman”, segundo o termo popularizado polo escritor Henry James para referirse ás protagonistas das súas novelas Daisy Miller e The Portrait of a Lady; en contraposición ás mulleres da era victoriana, as denominadas “New Woman” participaban activamente na sociedade e foron o símbolo do modelo de independencia, profesionalización das mulleres e intervención na vida pública. Pintoras e ilustradoras como Elenore Abbott desenvolveron un papel crucial na representación artística das “New Woman” como exemplo deste novo tipo emerxente de mulleres.

A comezos do século XX, máis da metade dos subscritores das revistas eran mulleres. Coñecedores disto, os editores comezaron a contratar ilustradoras que reflectisen o mundo cunha perspectiva nova. Dese xeito, moitas mulleres artistas comezaron a traballar para revistas de renome. Elenore Plaisted Abbott traballou para Harper, Saturday Evening PostScribner’s. Realizou tamén ilustracións para a novela Kidnapped (“Secuestrado”), de Robert Louis Stevenson, para os contos dos irmáns Grimm, o Robinson Crusoe de Daniel Defoe e os Tanglewood Tales de Nathaniel Hawthorne. Tamén deseñou a escenografía da obra The Emperor Jones, do dramaturgo e Premio Nobel Eugene O´Neill.